Xã hội 5.0 trong truyền thông Nhật Bản

Xã hội 5.0 của Nhật Bản  

Hiện nay, người ta hay nhắc tới “Cách mạng công nghiệp 4.0” và nó đang được thực hiện ở nhiều nước trên thế giới. Đối với Nhật Bản, thậm chí đến giai đoạn 2013 - 2014, khái niệm “công nghiệp 4.0” hầu như ít được biết tới. Các phương tiện truyền thông không có một dòng thông tin nào về khái niệm này, cũng như việc nó được thực hiện ra sao ở Đức. Nhưng cách mạng công nghiệp có tác động lớn tới Nhật Bản và Nhật Bản nhận ra rằng, nếu nền công nghiệp của nước này không theo kịp trào lưu thì có nguy cơ sẽ rơi vào trạng thái nguy hiểm, tụt lùi so với Đức và các nước châu Âu[1]. Chính vì vậy, Nhật Bản đã xây dựng một kế hoạch phát triển đất nước dựa trên phát triển toàn diện nền tảng xã hội hay còn gọi là Xã hội 5.0 (xã hội siêu thông minh).

Trong xã hội Nhật Bản, khi đề cập tới số hóa nền công nghiệp - nội dung chủ yếu của công nghiệp 4.0, từ nhà sản xuất, nhà khoa học cho đến người dân bình thường đều có một suy nghĩ rằng, ở Nhật Bản tự động hóa nền công nghiệp sản xuất bằng việc sử dụng robot trong công nghiệp đang phát triển cực mạnh. Do đó, việc chính phủ Đức và toàn dân nước này đồng lòng thực hiện nghiêm túc chính sách công nghiệp 4.0 cũng chính là thực hiện việc tự động hóa công nghiệp với một qui mô lớn hơn và toàn diện hơn.  

Thực chất công nghiệp 4.0 ở Đức là sự tiến hóa bình thường của Toyota trong hoạt động sản xuất ô tô nhiều năm nay [2]. Nghĩa là công nghiệp 4.0 đã được các doanh nghiệp hàng đầu của Nhật như Toyota, Mitsubishi, Honda… áp dụng từ lâu trong quy trình sản xuất của mình.  

Tại Nhật Bản, trong cuộc họp Nội các vào tháng 6/2016, một chiến lược nhằm tăng trưởng kinh tế Nhật Bản mang tên “Cuộc cách mạng công nghiệp lần thứ 4” được thông qua. Trong chiến lược này có 3 nội dung chủ yếu là: Chiến lược tái phục hưng Nhật Bản 2016; Phương châm cơ bản của vận hành và cải cách kinh tế tài chính; Kế hoạch xây dựng xã hội Nhật Bản.  

Trong chiến lược này, Nhật Bản cụ thể hóa bằng việc sẽ thực hiện xây dựng một xã hội mới, xã hội thứ 5 của lịch sử loài người tiếp nối 4 xã hội đã qua, đó là: xã hội săn bắn, xã hội nông nghiệp, xã hội công nghiệp và xã hội thông tin (xã hội hiện tại).  

Xã hội thứ 5 này là Xã hội 5.0 (tạm hiểu là Xã hội siêu thông minh). Cụ thể, Nhật Bản sẽ áp dụng xây dựng xã hội phong phú dựa trên sự phong phú giữa sản xuất, lưu thông và mua bán, sự toàn diện của giao thông, hệ thống y tế chăm sóc sức khỏe, nền tài chính, dịch vụ công cộng.

Xã hội 5.0 của Nhật Bản chính là sự xúc tiến số hóa chính phủ, công nghiệp và xã hội dựa trên vận dụng những ưu thế của sự đa dạng dữ liệu và sự phát triển của kỹ thuật mới trong quá trình từ “giải quyết vấn đề” đến “sáng tạo tương lai”. Có thể nói Xã hội 5.0 của Nhật Bản bao quát được cả “công nghiệp 4.0” của Đức đang thực hiện.

Có thể tóm gọn về Xã hội 5.0 - Xã hội siêu thông minh của Nhật Bản như sau:  

Ấn tượng  

Tạo ra một xã hội mà trong đó cung cấp dịch vụ cần thiết cho người cần thiết vào lúc cần thiết, đáp ứng nhanh những nhu cầu cần thiết của xã hội. Tất cả mọi người đều có thể tiếp nhận dịch vụ chất lượng cao, vượt qua nhiều rào cản về tuổi tác, giới tính, khu vực, ngôn ngữ, sống một cuộc sống dễ chịu và thoải mái.  

4 giá trị  

- Cộng sinh giữa người và robot, trí tuệ nhân tạo.

- Thực hiện dịch vụ tùy chỉnh

- Xóa bỏ khoảng cách dịch vụ

- Gia tăng cơ hội thay thế trò chơi

11 hệ thống

Tối ưu hóa chuỗi giá trị năng lượng; Cấu trúc nền tảng thông tin môi trường toàn cầu; Thực hiện việc duy trì quản lý và nâng cấp cơ sở hạ tầng một cách năng suất và hiệu quả; Xây dựng một xã hội có khả năng chịu đựng và thích ứng với thảm họa tự nhiên; Hệ thống giao thông thông minh; Hệ thống sản xuất mới; Các hệ thống phát triển vật liệu tích hợp; Phát triển các hệ thống tích hợp chăm sóc cộng đồng; Hệ thống khách sạn; Hệ thống chuỗi thực phẩm thông minh và các hệ thống sản xuất thông minh.  

Trong Chiến lược đầu tư tương lai 2017 được thông qua tại cuộc Họp chính phủ tháng 6/2017, Nhật Bản với mục đích xóa bỏ tình trạng trì trệ đã nhận thức rằng chìa khóa của việc thực hiện tăng trưởng kinh tế trung hạn và dài hạn chính là thực hiện Xã hội 5.0. Để thực hiện Xã hội 5.0 cần phải kết hợp cách mạng công nghiệp 4.0 (bao gồm xã hội vạn vật - IoT, dữ liệu lớn, trí tuệ nhân tạo - AI, robot, kinh tế kết nối và chia sẻ…) với toàn bộ nền công nghiệp và sinh hoạt xã hội.  

Nếu như công nghiệp 4.0 của Đức hay Công nghiệp mạng (Industrial Internet) của Mỹ tập trung vào việc tối ưu hóa và nâng cao tính cá biệt của quản lý sản xuất dựa trên hệ thống IoT (internet vạn vật) thì Nhật Bản thực hiện một hệ thống công nghiệp kết nối (Connected Industries) có sự liên kết của nhiều góc độ, vượt qua nền công nghiệp chế tạo thông thường, đó là sự kết nối giữa vật và vật, giữa người và máy móc, giữa người và kỹ thuật, giữa người và người, giữa nhà sản xuất và người tiêu dùng...

File

Xã hội 5.0 trong truyền thông Nhật Bản và sự vận dụng

Cụm từ “Xã hội 5.0 trong truyền thông Nhật Bản” không xuất hiện trên bất cứ tài liệu nào của Nhật Bản cũng như tài liệu nước ngoài. Tuy nhiên, Xã hội 5.0 trong truyền thông được cụ thể hóa trong từng trường hợp, từng tờ báo hay hãng truyền hình, trong đó yếu tố số hóa được coi trọng trong khâu kỹ thuật sản xuất chương trình và phát sóng.

Truyền thông Nhật Bản thực hiện Xã hội 5.0 chủ yếu ở hai góc độ, đó là công nghệ và cảm xúc.

Công nghệ

Công nghệ truyền hình của Nhật Bản đã sử dụng công nghệ 4K và 8K để phát sóng. Theo kế hoạch, 4K sẽ sử dụng phổ biến từ năm 2019 đối với những chương trình phim truyện, 8K sẽ áp dụng cho những chương trình giải trí như âm nhạc, nghệ thuật, và đến năm 2020 sẽ phổ cập 8K cho tất cả các chương trình truyền hình của Nhật Bản. Đây cũng là mục đích gắn liền với sự kiện thể thao Olympic 2020. Tại thời điểm 2020, tất cả những màn hình lớn quảng bá sự kiện thể thao lớn nhất hành tinh này sẽ sử dụng công nghệ 8K, và như vậy, không cần tốn kém cho quảng bá công nghệ, 8K nghiễm nhiên đến với thế giới. Điều này một lần nữa khẳng định công nghệ của Nhật Bản luôn đứng ở vị trí hàng đầu thế giới.

Theo số lượng thống kê của Liên đoàn Robot quốc tế, Nhật Bản sử dụng robot cho sản xuất công nghiệp với tỉ lệ 300 robot/10.000 nhân công, Hàn Quốc đứng thứ nhất (631 robot/10.000 nhân công), Singapore thứ hai (488 robot/10.000 nhân công). Tuy không phải là nước dẫn đầu về sử dụng robot trong sản xuất công nghiệp, nhưng Nhật Bản lại là nước tiên phong trong lĩnh vực sản xuất robot có khả năng biểu hiện cảm xúc của con người.

Nhật Bản đang hướng tới chế tạo robot có thể đọc bản tin, có thể trả lời câu hỏi của công chúng về những vấn đề xã hội, có khuôn mặt biểu cảm của con người để có thể thay thế cho một phát thanh viên thông thường. Hiện tại, cả Nhật Bản và thế giới đang tập trung nghiên cứu để có những robot giống như người về suy nghĩ.

Đến năm 2020, robot sẽ có thể thay thế hơn 20% nhân công tại các nhà máy của Nhật Bản. Đến 2050, số lượng này có thể lên đến 50%. Chúng ta chưa mường tượng được một xã hội Nhật Bản có nhiều người máy sẽ như thế nào. Nhưng dựa trên việc robot có thể làm phát thanh viên trên truyền hình được phát sóng công nghệ 8K, có thể nói truyền thông Nhật Bản đã triệt để thực hiện xã hội siêu thông minh đến gần với người dân một cách hiệu quả nhất.

File

Robot trợ lý chuyên trách việc vận chuyển giấy tờ, hồ sơ của các trong tài và BTC tại Olympic Tokyo 2020

Cảm xúc

Đối với truyền thông Nhật Bản, việc vận dụng công nghệ tiên tiến cho phát sóng, in ấn, đăng tải thông trên internet… đã đạt ở trình độ cao. Song, để duy trì lượng đọc lớn ở mức vài triệu bản/ngày như báo Yomiuri Shimbun, 10% dân số xem truyền hình, 12% dân số nghe đài như hiện nay thì yếu tố cảm xúc (được vận dụng từ xã hội kết nối 5.0, cụ thể là sự tương tác giữa người và người, giữa người sản xuất và người tiêu dùng) có tính quyết định tính hấp dẫn công chúng.

Hiệp hội Phát thanh và Truyền hình Nhật Bản (gọi tắt là NHK), dựa trên nội dung của xã hội 5.0, với mục tiêu tăng cường phát sóng và dịch vụ đến năm 2020, NHK đã thông qua kế hoạch kinh doanh giai đoạn 2018 - 2020. Trong kế hoạch này, nội dung xuyên suốt là thực hiện “giá trị công cộng”. Giá trị công cộng ở đây có nghĩa là luôn luôn chú trọng khung giờ phát sóng bằng việc dùng mạng internet, thu hút khán, thính giả bằng những chương trình đa dạng có chất lượng cao và nguồn thông tin chính xác, cập nhật [3].

Giá trị công cộng tập trung vào những điểm sau: Cống hiến đến công chúng những thông tin chính xác, công bằng, trung thực nhất; Đóng góp thông tin để xây dựng một cuộc sống an toàn và an tâm; Đóng góp kích thích sáng tạo một nền văn hóa cao và chất lượng; Đóng góp vào sự phát triển cộng đồng trong khu vực; Cống hiến cho nền giáo dục và phúc lợi xã hội phát triển.

Hiện tại NHK cũng đang tích cực vận dụng kỹ thuật trí tuệ nhân tạo (AI) để thực hiện cải tiến nghiệp vụ, thông tin nhanh và chính xác, diễn xuất đối với các chương trình mới. Trong đó tập trung vào đối tượng người già, người chịu thiệt thòi nhiều trong xã hội (người tàn tật, cô đơn, người không nhà cửa…).

Dựa trên việc thực hiện internet vạn vật (IoT), tương lai Nhật Bản cũng sẽ mở rộng ra thành intenet năng lực (IoA- Internet of Abilities) đối với ngành truyền thông.

Theo đó, truyền thông nói chung không chỉ đánh giá con người thông qua năng lực trí tuệ mà còn qua năng lực cơ thể, năng lực nhận thức, đặc biệt là sự tồn tại của con người trên thế giới. Thông qua đó, những chương trình phát thanh truyền hình, những thông tin trên báo mạng phải phân tích năng lực đó của con người mà tạo nên thông tin.

Ngoài các báo viết, các chương trình phát thanh truyền hình Nhật Bản thường có tính tương tác cao, thực tế nhiều. Đã có nhiều khung giờ phát sóng dành cho các nghệ sĩ, nhà đầu tư tự làm. Họ có thể tự do nói về một vấn đề xã hội mà chính họ là lăng kính. Ví dụ như chương trình nấu ăn và thưởng thức món ăn của nghệ sĩ Matsuko đã có lượng rating còn cao hơn cả những chương trình do các cơ quan truyền thông sản xuất.

Xã hội 5.0 của Nhật Bản hài hòa yếu tố xã hội, yếu tố con người với sự phát triển của công nghệ. Mỗi lĩnh vực riêng biệt lại có thể vận dụng xã hội 5.0 một cách khác nhau nhưng đều dựa trên nền tảng công nghệ.  

Truyền thông trong xã hội 5.0 phải là truyền thông gắn cảm xúc của con người thông qua phương tiện truyền tải bằng công nghệ cao. Truyền thông phải là thứ sờ thấy được. Do đó, truyền thông trong xã hội hiện tại cũng có nghĩa bắt công nghệ tạo ra cảm xúc mang tính người để giao lưu với cảm xúc của người thật.n

 

Tài liệu tham khảo

[1]-Toru Kumagai, “Công nghiệp 4.0 là gì?”, Tạp chí Kinh tế thương mại Nhật Bản ngày 22/7/2014.

[2]Mitsugi Shiro, “Công nghiệp 4.0-sự phát triển thông thường trong phương thức sản xuất của Toyota”, Tạp chí EY số ra ngày 10/4/2017.

[3]NHK, Kế hoạch kinh doanh NHK giai đoạn 2018-2020, xuất bản ngày 10/10/2017.

File