Vương quốc Anh và tham vọng toàn cầu hậu Brexit
File

Đầu tháng 2/2021, Sylvie Bermann, cựu Đại sứ Pháp tại Anh (2014 - 2017), xuất bản một cuốn sách làm dậy sóng giới ngoại giao và nghiên cứu chiến lược ở hai bờ eo biển Manche. Dưới tựa đề “Goodbye Britannia”, bà Sylvie Bermann ghi lại quá trình, mà đối với giới ngoại giao châu Âu tại Anh, là sững sờ và không thể tin nổi, khi nước Anh bỏ phiếu chọn Brexit để rời khỏi Liên minh châu Âu vào tháng 6/2016.

Đọng lại sau vô vàn các thông tin, nhận định, đánh giá, các ghi chép về các buổi tiếp tân mà trong đó cựu Thủ tướng Anh David Cameron vô cùng tự tin trấn an các quan chức châu Âu rằng mọi việc sẽ ổn, nhà ngoại giao kỳ cựu của Pháp tự đặt câu hỏi: “Làm thế nào mà quốc gia có ảnh hưởng quyết định tại Brussels này, quốc gia đã trải thảm đỏ cho các doanh nghiệp Pháp, nơi mà ông Tập Cận Bình vào tháng 10/2015 coi như cánh cửa bước vào châu Âu trong thời điểm bình minh của thời kỳ vàng son trong quan hệ Trung - Anh, lại có thể tự đánh đắm mình như thế?”.

Và cựu Đại sứ Pháp, người cũng từng giữ cương vị tương tự tại Bắc Kinh và Moscow, tự đưa ra câu trả lời: “Brexit đến từ hoài cảm của người Anh về một đất nước và một thế giới đã không còn tồn tại: một Đế chế Anh thống trị trên các mặt biển, một khối Thịnh Vượng chung thuần phục Nữ hoàng. Người Anh nghĩ rằng rời EU thì Vương quốc Anh sẽ tìm lại được hào quang đã mất, như thể sự suy vong tương đối của nước Anh chỉ là vì đã gia nhập khối thị trường chung châu Âu”.

Trong giới nghiên cứu chiến lược của châu Âu lục địa, những đánh giá về Brexit như của Sylvie Bermann không hề xa lạ. Giới tinh hoa chính trị Anh, trong con mắt của nhiều học giả châu Âu, đã tự đặt mình ở vị trí quá cao và chìm đắm quá lâu trong một diễn thuyết quốc gia phi thực tế, như việc luôn nghĩ rằng một mình nước Anh đã chiến thắng phát xít và cứu thế giới trong Thế chiến II.  

Thời gian sẽ đưa ra phán xét, rằng liệu giới tinh hoa châu Âu lục địa quá khắt khe với người Anh vì Brexit, hay ngược lại, giới tinh hoa Anh quốc đã tìm được đúng con đường cho nước Anh trong thế kỷ 21.  

Nhưng hiện tại, 5 năm sau ngày diễn ra trưng cầu ý dân và 3 tháng sau khi Brexit đã thành hiện thực, một phần trong những nhận định của Sylvie Bermann đang được thực chứng.

“Britain Global” - Nước Anh toàn cầu, khẩu hiệu mà chính phủ của Đảng Bảo thủ tại Anh đưa ra sau Brexit, đã và đang thành hình.

 

File

Ngày 16/3/2021, Thủ tướng Anh Boris Johnson công bố bản đánh giá chiến lược quan trọng nhất về đối ngoại và quốc phòng của Vương quốc Anh trong ba thập kỷ. Trong bản đánh giá hơn 100 trang đó, Vương quốc Anh đưa ra các con số và mục tiêu ở cấp độ tham vọng toàn cầu. 24 tỷ bảng Anh sẽ được rót thêm trong 4 năm tới, ngân sách quốc phòng sẽ thường trực ở mức 2,2% GDP, cao hơn cả mức 2% mà NATO yêu cầu và nước Anh sẽ trở thành quốc gia chi tiêu quân sự lớn nhất châu Âu. Vài tháng trước đó, những con số tương tự cũng được đưa ra dành riêng cho Hải quân, với mục tiêu xây dựng lại hải quân mạnh nhất châu Âu trong thập kỷ này, với 2 tàu sân bay và 24 tàu chiến.  

Ba thập kỷ giải trừ quân bị kể từ thời điểm kết thúc Chiến tranh Lạnh đã chấm dứt. Kho vũ khí hạt nhân và tên lửa đạn đạo Trident cũng sẽ được nâng cấp. Con số mà nước Anh hướng tới là 260 đầu đạn hạt nhân thường trực, tăng 40%. Nói cách khác, quân đội Anh đang từng bước quay lại nhịp điệu của thời Chiến tranh Lạnh.

Chừng đó tham vọng tất nhiên không phải để bó hẹp tại châu Âu hay Đại Tây Dương. Trong báo cáo của mình, Thủ tướng Anh Boris Johnson nhận định, Ấn Độ - Thái Bình Dương đã trở thành trung tâm địa chính trị mới của thế giới và nước Anh cần hướng các ưu tiên của mình đến đó, để bảo vệ lợi ích thương mại toàn cầu của mình và duy trì tầm ảnh hưởng vốn nhiều thập kỷ qua đã bị suy giảm xuống cấp độ của một cường quốc hạng trung.

Có hai khía cạnh rõ ràng trong cuộc chơi mới mà nước Anh hướng đến tại Ấn Độ - Thái Bình Dương. Đầu tiên, đó là tìm một con đường mới hậu Brexit. Các đời chính phủ Anh trong 5 năm qua luôn nói rằng một khi rời khỏi EU, nước Anh sẽ tự do đi tìm các đối tác thương mại trên khắp thế giới và hầu hết những đối tác quan trọng nhất (Trung Quốc, Ấn Độ, Nhật Bản, ASEAN…) nằm tại Ấn Độ - Thái Bình Dương, nơi sẽ tích lũy của cải và sự thịnh vượng của đa số nhân loại trong nhiều thập kỷ tới. Hiện diện tại Ấn Độ - Thái Bình Dương là một sự bắt buộc một khi đã chia tay châu Âu và sự hiện diện đó cần được hộ tống bởi một sức mạnh quân sự đáng kể.  

 

File

Nhưng khía cạnh thứ hai có lẽ mới thực chất và quan trọng hơn, đó là tham gia vào đại chiến lược do Mỹ dẫn đầu nhằm kiềm chế và phong tỏa Trung Quốc. Sự lớn mạnh và gia tăng ảnh hưởng liên tục của Trung Quốc trong các năm qua trên mọi phương diện kinh tế - chính trị - quân sự đang đặt ra điều mà chính quyền mới tại Mỹ đánh giá là “thách thức địa chính trị lớn nhất của thế kỷ 21”. Với Mỹ và thế giới phương Tây, Trung Quốc đang mang đến một mô hình phát triển không những đủ khả năng vượt qua mà còn tạo ra nguy cơ thay thế mô hình phát triển mà phương Tây luôn ca tụng, thay đổi một trật tự thế giới mà phương Tây áp đảo từ sau Thế chiến II nhưng đang ngày càng cho thấy có quá nhiều bất cập.  

Sự hiện diện của tàu chiến Anh, cũng như Đức, Pháp, Australia tại Ấn Độ - Thái Bình Dương và sức ép chính trị - quân sự liên tục mà Mỹ dồn lên Trung Quốc là cách để phương Tây duy trì lợi thế đang suy giảm của mình, theo cách mà phương Tây đã từng thành công trong quá khứ: vũ lực.

Nhưng Trung Quốc ngày nay không còn là Trung Quốc của “Thế kỷ ô nhục” và cuộc cạnh tranh siêu cường Mỹ - Trung cũng mang một hình thái khác so với quá khứ. Trong cuộc cạnh tranh đó, một nước Anh hậu Brexit không có đủ sức nặng kinh tế - quân sự riêng lẻ để tạo nên áp lực với Bắc Kinh.  

Vì thế, câu hỏi là liệu Vương quốc Anh có thể tìm được một vai trò đáng kể cho mình hay không?

Năm 1956, khi cuộc khủng hoảng kênh đào Suez kết thúc, Ngoại trưởng Mỹ khi đó là Dean Acheson đưa ra nhận xét giống như một đúc kết lịch sử, rằng “Vương quốc Anh đã đánh mất Đế chế nhưng lại không thể tìm được một vai trò nào”. Đó là cột mốc mà lịch sử quan hệ quốc tế sau này ghi nhận như là sự kết thúc của Đế chế Anh quốc trong vai trò của một cường quốc thế giới.

Trong cuốn sách của mình tháng trước, Sylvie Bermann cũng đưa ra một kết luận tương tự, rằng khi đã đánh mất tư cách của mình trong Liên minh châu Âu, giờ thì nước Anh phải đi tìm cho mình một vai trò mới trên thế giới.  

Một thế giới mà rõ ràng người Anh đang không có nhiều lợi thế.

Bài: Quang Dũng - từ Paris

Đồ họa: Hà Nguyên