Vaccine Covid-19: Hành trình của lương tri
File

Tờ New York Times của Mỹ, trong một số báo xuất bản trung tuần tháng 4/2020 - thời điểm nước Mỹ cũng như nhiều quốc gia chìm trong tâm điểm của “làn sóng Covid-19” lần thứ nhất, đã có bài viết ghi lại những xúc cảm day dứt đến ám ảnh của những y, bác sĩ tại các bệnh viện của nước Mỹ khi phải bất lực chứng kiến cảnh bệnh nhân của mình giã biệt thế giới này. Như cảm xúc của bác sĩ Marissa Nadeau, Trung tâm Y tế Irving thuộc Đại học Columbia ở Manhattan (New York) khi kể về trải nghiệm nghề nghiệp mà trong cuộc đời làm nghề y, ông không bao giờ muốn nó quay trở lại một lần nữa. Chuyện là, giữa những ngày các giường bệnh ken đặc bệnh nhân Covid, ca trực đêm của ông đón nhận một bệnh nhân cao tuổi nhập viện trong tình trạng nguy kịch. Virus SARS-Cov-2 đã đẩy bệnh nhân này vào tình trạng suy hô hấp rất nặng. Việc đặt nội khí quản và sử dụng máy thở dường như không mang lại bất cứ tác dụng tích cực nào. Đêm ấy, những bác sĩ như Marissa Nadeau đã không thể làm được gì ngoài việc dùng điện thoại gọi Facetime với gia đình bệnh nhân để họ có thể nói lời cuối cùng với người thân của mình.  

Còn với nữ y tá Julia Trainor, lại là một sự ám ảnh kinh hoàng khác khi bệnh viện những ngày ấy có quá nhiều bệnh nhân rơi vào trạng thái nguy kịch, hấp hối khiến các y, bác sĩ không thể xoay sở kịp. Hay như Jodi Doering, y tá phòng cấp cứu ở tiểu bang South Dakota, cũng có nỗi ám ảnh khủng khiếp không kém khi phải chứng kiến “người dân đổ bệnh theo cùng một cách, chết cùng một cách”.  

 

File

Bác sĩ Marissa Nadeau, y tá Julia Trainor, Jodi Doering và có lẽ không chỉ những người làm nghề y, đều hiểu rất rõ rằng những cái chết ấy sẽ không dồn dập đến thế, những sự ra đi sẽ không ám ảnh đến thế, nếu, giá như, không có Covid-19, giá như… có một loại vaccine đặc hiệu để phòng ngừa dịch bệnh khủng khiếp này.  

 

File

Nhưng, giữa mong muốn và hiện thực không phải bao giờ cũng đồng nhất. Vì sự cấp thiết, cả thế giới, từ các cường quốc giàu có đến cả những quốc gia đang phát triển, đã đồng loạt lao vào “cuộc chiến” tìm kiếm vaccine Covid-19… Nhiều người lo sợ “bài học vaccine ngừa HIV” lại xảy đến một lần nữa. Báo chí vẫn lan truyền câu chuyện, kể từ khi Bộ trưởng Bộ Y tế và Dịch vụ Nhân sinh Mỹ tuyên bố các nhà khoa học đã nhận diện được virus HIV và dự đoán vaccine phòng ngừa sẽ có trong 2 năm tới, nhưng 36 năm đã trôi qua, 32 triệu  người đã tử vong vì HIV, tuyên bố ấy của ngài Bộ trưởng vẫn chỉ dừng lại ở tuyên bố. Lý do của sự chậm trễ này chỉ được giải thích bằng một cụm từ rất đơn giản: “do sự biến hoá khôn lường của virus HIV/AIDS”…

Nhưng thật đáng mừng, sau tất cả những trông ngóng, mong đợi, chưa đầy 12 tháng sau ngày đại dịch khởi phát, đã có tới hơn 230 loại vaccine được nghiên cứu, thử nghiệm, hàng loạt vaccine Covid-19 được công bố phê duyệt. Nhiều các loại vaccine được cho là đạt hiệu quả tới hơn 90%...  

 

File

Lửa hy vọng đã được thắp lên nhưng để ngọn lửa ấy tỏa sáng, sưởi ấm khắp hành tinh này thì còn đó cả một hành trình dài, đòi hỏi nhiều nỗ lực...

Donald Trump - vị Tổng thống thứ 45 của nước Mỹ - đã rất tinh tường khi đặt tên cho chiến dịch “điều phối, sản xuất, phân phối và tiêm chủng vaccine Covid-19” của Hoa Kỳ là Operation Warp Speed-OWS. “Warp Speed” được lấy tên từ một mã (code) trong serie phim truyền hình “Star Trek” của Mỹ có nghĩa là “thần tốc” hoặc “nhanh hơn ánh sáng”. Rõ ràng, với những diễn tiến theo chiều hướng ngày càng tồi tệ của đại dịch, “Thần tốc” sẽ phải là yếu tố buộc phải đạt được, không chỉ trong việc nghiên cứu thử nghiệm, phê duyệt mà còn cả ở tốc độ điều phối và vận chuyển vaccine Covid-19 đến tay người dân một cách nhanh nhất và an toàn nhất có thể.  

 

File

Nhanh nhất, an toàn nhất có thể - mệnh lệnh ấy dễ nghe, dễ hiểu, nhưng, với loại vaccine “khó chiều”, “đỏng đảnh” như vaccine do Công ty Pfizer (Mỹ) và BioNTech (Đức) phối hợp phát triển đòi hỏi phải được bảo quản ở nhiệt độ siêu lạnh từ -70 độ C trở xuống thì ngay với nước Mỹ - cường quốc có đầy đủ cơ sở hậu cần tối tân nhất, việc làm thế nào để thực thi được một cách hoàn hảo mệnh lệnh ấy là điệp vụ không hề dễ dàng. “Chuỗi lạnh sẽ là một trong những khía cạnh thách thức nhất của việc cung cấp vaccine này. Ngay cả các bệnh viện ở những thành phố lớn cũng không có cơ sở bảo quản vaccine ở nhiệt độ cực thấp như vậy” - Amesh Adalja, học giả cấp cao tại Trung tâm An ninh Y tế Johns Hopkins, nhận định. Tiến sĩ Gregory Poland- nhà nghiên cứu virus học và vaccine của Mayo Clinic, Mỹ cũng đồng tình với nhận định của bà Amesh Adalja, và nhấn lại: “Đây là một vấn đề, một trở ngại  hậu cần to lớn không chỉ ở Mỹ mà cả bên ngoài thế giới phương Tây. Mayo Clinic được xem là một trung tâm y tế lớn, hiện đại hàng đầu nhưng cũng  không đủ khả năng lưu trữ một loại vaccine ở nhiệt độ âm 70 - 80 độ C như thế”.  

Nhưng đó mới là những thách thức trong việc lưu trữ. Vận chuyển vaccine Covid-19 như thế nào cho an toàn, nhanh nhất cũng là trở ngại “khó  nhằn” không kém. Đến mức, ngành hàng không - lĩnh vực vận tải được cho là lý tưởng nhất, có thể đảm bảo được những yêu cầu cực khắt khe, gắt gao của việc vận chuyển vaccine Covid-19 đã phải thốt lên rằng, đây là “sứ mệnh thế kỷ”. Như lời ông Alexandre de Juniac - Giám đốc Hiệp hội Vận tải Hàng không Quốc tế (IATA): “Đây sẽ là nhiệm vụ logistics lớn nhất và phức tạp nhất cho đến nay”. Còn ngài Donald Trump thì gọi đó là “chiến dịch hậu cần quan trọng nhất kể từ Chiến tranh Thế giới thứ hai”.  

 

File

Để có thể đáp ứng được tiêu chí: “độ lạnh ngang tại Bắc Cực” của vaccine của Pfizer, các hãng hàng không, vận tải: từ Lufthansa, United Airlines, Air France, đến American Airlines, DHL, FedEx, United Parcel Service (UPS)… đều phải có sự chuẩn bị hết sức kỹ càng. Các hãng đã phải sử dụng các hộp đông lạnh được chế tạo đặc biệt có thể lưu trữ 1.000 đến 5.000 liều ở nhiệt độ -70°C trong tối đa 10 ngày và có thể theo dõi nhiệt độ qua cảm biến GPS. Delta Air Lines sử dụng container kiểm soát thời tiết của Opticooler RAP và tăng tỷ lệ đá khô được dùng trên khoang, American Airlines sử dụng container kiểm soát được nhiệt độ và dụng cụ như đá khô, túi giữ lạnh. UPS chuẩn bị 600 tủ lạnh sâu, mỗi tủ có thể chứa 48.000 liều ở nhiệt độ -80 độ C…  

Chưa hết, ngoài khả năng đông lạnh sâu thì công suất chở hàng cũng là một thách thức. Theo Hiệp hội Vận tải Hàng không Quốc tế (IATA), trong bối cảnh năng lực vận chuyển hàng hóa của ngành vận tải hàng không toàn cầu bị ảnh hưởng nghiêm trọng bởi đại dịch Covid-19 thì việc cung cấp vaccine cho 7,8 tỷ người trên toàn cầu sẽ đòi hỏi phải sử dụng đến 8.000 máy bay vận tải Boeing 747. Hoạt động vận chuyển vaccine lại diễn ra đúng cao điểm chở hàng của ngành hàng không khi mùa mua sắm online dịp Giáng sinh bắt đầu. Bảo đảm vận chuyển vaccine an toàn cũng là một thách thức bởi nhiều ý kiến lo ngại rằng, vaccine là loại hàng hóa giá trị cao, hoàn toàn không loại trừ khả năng các lô hàng bị giả mạo hoặc bị cướp…  

 

File

Nhưng vượt lên tất cả những thách thức ấy, cho tới nay, hai chữ “thần tốc” đã trở thành mệnh lệnh được thực thi quyết liệt. “Sứ mệnh thế kỷ” đã được thực thi phần nào… Vaccine Covid-19 không chỉ được phát triển mà còn được phê duyệt và đưa đến với người dân với tốc độ nhanh chóng chưa từng có. Tại Anh, Mỹ… đã có những người dân đầu tiên được tiêm chủng vaccine Covid-19…    

Ngọn lửa hy vọng trong cuộc chiến chống đại dịch Covid đã được thắp lên… Nhưng, liệu ngọn lửa ấy có sưởi ấm được hết thảy người dân tại khắp các quốc gia trên hành tinh này hay không đến giờ này vẫn là câu hỏi ngỏ. Những loại vaccine Covid như của của Pfizer-BioNTech, hiệu quả phòng bệnh cao là điều có thể sẽ được chứng minh nhưng rõ ràng với giá thành không hề rẻ (giá bán vaccine Covid hiện nay được cho là biến hóa khôn lường) cùng yêu cầu bảo quản, vận chuyển quá phức tạp và tốn kém, vaccine Covid dường như mới đang dừng ở “cuộc chơi” của những nước giàu. Các nước đang phát triển ở thế “lực bất tòng tâm” khi hạn chế cả về tiềm lực lẫn vật lực… Thế nên mới có chuyện T. Sundararaman, điều phối viên toàn cầu của Phong trào Sức khỏe Nhân dân tại Ấn Độ, đã phải thốt lên mà rằng: “Chắc chúng tôi đành phải quên luôn chuyện vaccine đi vậy!” bởi với một xứ nóng và dân số thuộc hàng khủng tới hơn 1,3 tỷ người như Ấn Độ thì việc bảo quản vaccine ở nhiệt độ -70 độ C và tìm kiếm đủ lượng vaccine cho từng ấy người dân với cái giá quá đắt đỏ như vậy hoàn toàn là chuyện không thể khả thi.  

 

File
File

Đến giờ này, Ấn Độ vẫn là một trong những ổ dịch Covid-19 lớn nhất thế giới. Và không chỉ ở Ấn Độ, bóng ma Covid-19 vẫn phủ đen khắp toàn cầu khi số lượng người mắc và tử vong vì Covid-19 vẫn gia tăng từng ngày. Tổng Giám đốc Tổ chức Y tế Thế giới (WHO) Tedros Adhanom Ghebreyesus từng chỉ rõ rằng, chỉ riêng vaccine sẽ không đủ để chấm dứt được đại dịch Covid-19. Nhưng, cũng vẫn lời Tổng Giám đốc WHO, vaccine sẽ giúp giảm tỷ lệ tử vong, giúp hệ thống y tế có khả năng đối phó với đại dịch. Và vì thế, nhu cầu vaccine là cấp bách và hoàn toàn chính đáng với người dân toàn cầu…

Còn nhớ trước đây, khi cuộc chiến chống Covid-19 mới bắt đầu, Tổng thống Pháp Emmanuel Macron từng lên tiếng kêu gọi rằng, vaccine phòng ngừa Covid-19 phải là tài sản chung của nhân loại, là thứ hàng hóa nằm ngoài quy luật của thị trường. WHO cũng đã khởi xướng cơ chế COVAX để đảm bảo phân phối vaccine một cách hợp lý. Các nhà lãnh đạo của Nhóm các nền kinh tế phát triển và mới nổi (G20) trong cuộc họp hồi tháng 11/2020 đã cam kết sẽ không lãng phí “dù chỉ một cơ hội” để đảm bảo phân phối vaccine công bằng.  

 

File

Nhưng, đến tận thời điểm này, hai chữ công bằng vẫn đang rất mờ nhạt. Để tô đậm hai chữ ấy, có lẽ, hành trình sản xuất, phân phối vaccine vẫn cần lắm những mệnh lệnh tự trái tim, những hành động vì lương tri… Có như vậy mới có thể mong trở lại những ngày không cách ly, không giãn cách, của nắng ấm, bình yên và những nụ cười.

 

Bài: Hà Anh  

Đồ họa: Hà Nguyên