Tương lai của chuỗi cung ứng toàn cầu
File

Trong khi căng thẳng thương mại và tin tức về thuế quan thống trị mặt báo, những thay đổi cấu trúc quan trọng trong bản chất của toàn cầu hóa hầu như không được chú ý. Trong báo cáo Toàn cầu hóa trong quá trình chuyển đổi: Tương lai của thương mại và chuỗi giá trị, McKinsey Global Institute (MGI) đã phân tích cách thức vận hành của chuỗi giá trị toàn cầu và chỉ ra những sự dịch chuyển cấu trúc ngầm bên trong đó.

Mặc dù sản lượng và thương mại tiếp tục tăng, tỷ lệ giao dịch (nghĩa là tỷ trọng hàng hóa được giao dịch trên hàng hóa được sản xuất) đang giảm trong hầu hết mọi chuỗi giá trị sản xuất hàng hóa. Dòng dịch vụ và dữ liệu hiện đóng vai trò lớn hơn nhiều trong việc gắn kết nền kinh tế toàn cầu. Không chỉ thương mại dịch vụ tăng nhanh hơn thương mại hàng hóa, mà dịch vụ đang tạo ra giá trị vượt xa những gì tài khoản quốc gia đo lường. Sử dụng các biện pháp thay thế, các chuyên gia từ McKinsey nhận thấy các dịch vụ đã tạo ra giá trị cao hơn trong thương mại toàn cầu so với hàng hóa. Ngoài ra, tất cả các chuỗi giá trị toàn cầu đang trở nên chuyên sâu hơn về tri thức. Lao động tay nghề thấp đang trở nên ít quan trọng đi trong quá trình sản xuất.  

Ba yếu tố chính giải thích những thay đổi này bao gồm: nhu cầu ngày càng tăng ở Trung Quốc và các nước đang phát triển, khiến các quốc gia này tiêu thụ nhiều hơn những gì họ sản xuất; sự tăng trưởng của chuỗi cung ứng nội địa toàn diện hơn ở các quốc gia này, làm giảm sự phụ thuộc vào nhập khẩu hàng hóa trung gian; và tác động của các công nghệ mới.

 

File

Một trong những lực lượng định hình lại chuỗi cung ứng toàn cầu là sự thay đổi về địa lý của nhu cầu. Bản đồ về nhu cầu toàn cầu, từng nghiêng về các nền kinh tế tiên tiến, đang được vẽ lại và các chuỗi giá trị đang được sắp xếp lại khi các công ty quyết định làm thế nào để cạnh tranh trong nhiều thị trường tiêu dùng lớn hiện đang lan rộng trên toàn thế giới. Làn sóng tăng trưởng lớn nhất xảy ra ở Trung Quốc. Nghiên cứu trước đây của MGI nhấn mạnh dân số trong độ tuổi lao động của Trung Quốc là một trong những phân khúc khách hàng toàn cầu quan trọng; đến năm 2030, nhóm này dự kiến sẽ chiếm 12 xu cho mỗimột đô la Mỹ tiêu dùng đô thị trên toàn thế giới. Giờ đây khi có nhiều triệu phú hơn bất kỳ quốc gia nào trên thế giới, Trung Quốc hiện chiếm khoảng một phần ba thị trường toàn cầu cho ngành hàng xa xỉ.

Nhu cầu ngày càng tăng ở các nước đang phát triển cũng tạo cơ hội cho các nhà xuất khẩu ở các nước tiên tiến. Chỉ có 3% xuất khẩu từ các nền kinh tế tiên tiến đến Trung Quốc vào năm 1995, nhưng con số này đã tăng thành 12% vào năm 2017. Thị phần tương ứng tại các nước đang phát triển khác tăng từ 20 - 29%. Tổng cộng, xuất khẩu của các nền kinh tế tiên tiến sang các nước đang phát triển đã tăng từ 1 nghìn tỷ đô la Mỹ năm 1995 lên 4,2 nghìn tỷ đô la Mỹ năm 2017. Trong ngành công nghiệp ô tô, Nhật Bản, Đức và Hoa Kỳ gửi 42% xuất khẩu ô tô của họ sang Trung Quốc và phần còn lại của khu vực đang phát triển. Trong các ngành dịch vụ chuyên sâu về tri thức, 45% tổng hàng xuất khẩu từ các nền kinh tế tiên tiến đến các nước đang phát triển. Khu vực châu Á - Thái Bình Dương đang là ưu tiên chiến lược hàng đầu của nhiều thương hiệu phương Tây.

 

File

Sự tăng trưởng nhanh chóng của Trung Quốc đã khiến nó trở thành nhân tố chính của hầu hết mọi chuỗi giá trị sản xuất hàng hóa toàn cầu. Tổng cộng, quốc gia này hiện chiếm 1/5 tổng sản lượng toàn cầu, tăng từ mức chỉ 4% vào năm 1995. Trong ngành dệt may, máy móc điện, thủy tinh, xi măng và gốm sứ, Trung Quốc hiện sản xuất gần một nửa sản lượng toàn cầu.

Nhưng khi nền kinh tế đã trưởng thành, Trung Quốc vượt ra ngoài việc lắp ráp nguyên liệu đầu vào nhập khẩu thành các sản phẩm hoàn chỉnh. Nước này hiện sản xuất nhiều hàng hóa trung gian và thực hiện nhiều hoạt động nghiên cứu và phát triển hơn trong chuỗi cung ứng nội địa của mình. Đây là yếu tố quan trọng làm giảm tỷ lệ giao dịch toàn cầu trong hàng hóa.  

Ví dụ, trong ngành sản xuất máy tính và điện tử, các công ty Trung Quốc đang phát triển loại chip điện thoại thông minh tinh vi mà họ từng phải nhập khẩu từ các nền kinh tế tiên tiến. Việc xây dựng nhiều hơn các ngành công nghiệp trong nước tích hợp theo chiều dọc cho phép Trung Quốc nắm bắt được nhiều giá trị gia tăng hơn và đồng thời mang lại việc làm và phát triển kinh tế cho các tỉnh nội địa nghèo hơn.

Các nước đang phát triển khác cũng đang bắt đầu thể hiện những thay đổi cấu trúc tương tự như ở Trung Quốc, mặc dù ở giai đoạn sớm hơn. Ví dụ, trong ngành dệt may, mạng lưới sản xuất trải rộng qua nhiều giai đoạn đang tập trung trong các quốc gia riêng lẻ như Việt Nam, Bangladesh, Malaysia, Ấn Độ và Indonesia.

Là một nhóm, các quốc gia châu Á mới nổi đã trở nên ít phụ thuộc hơn vào các đầu vào trung gian nhập khẩu để sản xuất hàng hóa so với phần còn lại của các nước đang phát triển (8,3% so với 15,1% trong năm 2017). Ngược lại, tại châu Âu đang phát triển với tăng trưởng kinh tế chậm hơn, các công ty đã tiếp tục hội nhập vào chuỗi cung ứng của các công ty ở Tây Âu. Sự suy giảm cường độ thương mại phản ánh sự trưởng thành công nghiệp ngày càng tăng ở các nền kinh tế mới nổi. Theo thời gian, khả năng sản xuất và tiêu dùng của họ đang dần hội tụ với những nền kinh tế tiên tiến. Giảm cường độ thương mại trong hàng hóa không có nghĩa là toàn cầu hóa kết thúc; thay vào đó, các công nghệ kỹ thuật số và luồng dữ liệu đang trở thành mô liên kết của nền kinh tế toàn cầu.

 

File

Các nền tảng kỹ thuật số, công nghệ logistics và tiến bộ trong xử lý dữ liệu sẽ tiếp tục giảm chi phí giao dịch xuyên biên giới và khiến cho mọi loại giao dịch trở nên khả thi. Theo tính toán của McKinsey, các công nghệ logistics mới có thể giảm thời gian vận chuyển và xử lý hải quan từ 16 - 28%. Bằng cách loại bỏ một số công đoạn rườm rà làm chậm sự di chuyển của hàng hóa ngày nay, các công nghệ này có thể thúc đẩy thương mại tổng thể từ 6 - 11% vào năm 2030.

Các quy trình dịch vụ cũng có thể được tự động hóa nhờ trí tuệ nhân tạo (AI) và các tác nhân ảo. Việc áp dụng máy học vào các trợ lý ảo này đồng nghĩa chúng có thể thực hiện một loạt các tác vụ ngày càng tăng. Các công ty ở các nền kinh tế tiên tiến đã tự động hóa một số dịch vụ hỗ trợ khách hàng thay vì làm mất lòng họ. Điều này có thể làm giảm thị trường toàn cầu trị giá 160 tỉ đô la Mỹ cho gia công quy trình kinh doanh (BPO), hiện là một trong những lĩnh vực dịch vụ được giao dịch nhiều nhất.

Hàng hóa và dịch vụ mới ra đời nhờ công nghệ cũng sẽ tác động đến dòng chảy thương mại. Công nghệ có thể biến đổi một số sản phẩm và dịch vụ, làm thay đổi nội dung và khối lượng của dòng chảy thương mại. Ví dụ, McKinsey ước tính xe điện sẽ chiếm khoảng 17% tổng doanh số bán xe trên toàn cầu vào năm 2030, tăng từ 1% vào năm 2017. Điều này có thể làm giảm thương mại các bộ phận xe lên tới 10% (vì xe điện có ít bộ phận chuyển động hơn nhiều so với các mẫu truyền thống), đồng thời giảm nhập khẩu dầu.

 

File

Các nhà lãnh đạo doanh nghiệp cần liên tục theo phương hướng giá trị đang di chuyển trong ngành của họ và điều chỉnh phù hợp. Một số đã thu hẹp trọng tâm của họ vào nghiên cứu và phát triển, phân phối trong khi gia công sản xuất. Ngược lại, nhiều nhà sản xuất hàng tiêu dùng có cách tiếp cận đặc thù, với danh mục sản phẩm tùy biến cho từng thị trường riêng lẻ.  

Trên nhiều chuỗi cung ứng (bao gồm cả sản xuất), giá trị đến nhiều hơn từ các dịch vụ. Chuyển sang dịch vụ có thể mang lại lợi thế: bôi trơn tính chu kỳ trong bán hàng, cung cấp dòng doanh thu lợi nhuận cao hơn và cho phép các ý tưởng bán hàng hoặc thiết kế mới nhờ tương tác gần hơn với khách hàng.

Ngày nay các doanh nghiệp phải đối mặt với một loạt các ẩn số phức tạp hơn khi trật tự thế giới sau chiến tranh được tổ chức trong nhiều thập kỷ dường như đang thay đổi. Thuế quan và các rào cản phi thuế quan sẽ tiếp tục tăng, đảo ngược hàng thập kỷ tự do hóa thương mại. Mã số thuế đang được xem xét lại trong kỷ nguyên kỹ thuật số và phi vật thể. Xây dựng bộ máy vận hành gọn gàng có thể giúp các công ty chuẩn bị cho những bất trắc này. Điều này có thể được thực hiện dưới nhiều hình thức, chẳng hạn như sử dụng các nền tảng chung linh hoạt để chia sẻ các thành phần trên các dòng sản phẩm và nhiều nhà máy khác nhau./.

File
File

Bài: Đông Phan

Đồ họa: Hà Nguyên