Nước Nga trên chính trường thế giới

Sự trùng hợp không thể là ngẫu nhiên. Vụ tàu chiến của Nga và Mỹ suýt đụng độ ở vùng biển quốc tế của Biển Philippines xảy ra khi chủ tịch Trung Quốc Tập Cận Bình tới thăm Nga, cùng tổng thống Nga Vladimir Putin thúc đẩy mạnh mẽ mối quan hệ đối tác chiến lược giữa hai nước láng giềng của nhau này. Giữa Trung Quốc và Mỹ cũng như cả giữa Nga và Mỹ hiện đều thấy quan hệ không được hài hoà. Cũng vào dịp ông Tập Cận Bình ở thăm Nga, ông Putin đề cập đến khả năng phía Nga không tiếp tục gia hạn hiệu lực của Hiệp ước giải trừ vũ khí hạt nhân START 2, thoả thuận cuối cùng còn lại giữa Mỹ và Nga về giải trừ vũ khí hạt nhân. Ông Putin còn nhiều lần công khai và thẳng thừng nặng lời với Mỹ. Tại Diễn đàn kinh tế quốc tế St. Petersburg năm nay, với sự hiện diện của ông Tập Cận Bình, ông Putin chẳng khác gì đã "tổng xỉ vả" Mỹ khi mổ xẻ mọi khía cạnh trong ý đồ chiến lược và quan điểm chính sách đối ngoại, an ninh cũng như kinh tế đối ngoại của Mỹ.

Phía Mỹ vẫn tiếp tục trừng phạt và làm găng với Nga về việc Nga tiếp nhận Crimea và hậu thuẫn phe ly khai nổi dậy chống chính phủ ở Ukraine. Giữa Mỹ và Nga, trong chừng mực nhất định cả với Trung Quốc nữa, còn có bất đồng quan điểm sâu sắc và xung khắc lợi ích quyết liệt trong vấn đề chương trình hạt nhân của Iran, nội chiến và chiến tranh ở Syria cũng như diễn biến tình hình chính trị nội bộ ở Venezuela.

Ở nước Mỹ, cuộc điều tra về những cáo buộc cho rằng phía Nga đã can thiệp vào cuộc bầu cử tổng thống ở Mỹ năm 2016 - giúp ông Donald Trump đắc cử tổng thống Mỹ - đã kết thúc với kết luận được cả ông Trump lẫn phía Nga hiểu và luận giải là đã bác bỏ hoàn toàn mọi cáo buộc kia. Tuy nhiên, ông Trump thì vẫn thân thiện với ông Putin trong khi dư luận trên chính trường và trong nội bộ xã hội Mỹ vẫn không hẳn đã thuận lợi cho việc cải thiện và thúc đẩy mối quan hệ giữa Mỹ và Nga. Vì tác động chính trị đối nội của bầu không khí chính trị xã hội chung bất lợi này cho Nga ở Mỹ mà ông Trump dẫu có thật sự mong muốn cũng vẫn rất khó khởi động lại được mối quan hệ của Mỹ với Nga.

Ở đây có sự khác biệt nhất định trong thực chất bất hòa hiện tại giữa Mỹ với Trung Quốc và giữa Mỹ với Nga.  

Mục đích của cuộc cạnh tranh chiến lược của Mỹ với Trung Quốc là ngăn cản sự trỗi dậy của Trung Quốc trên mọi phương diện. Mỹ không phải không để ý gì đến và không lo ngại gì về việc Trung Quốc kiên định và mạnh mẽ tăng cường tiềm lực quân sự, phát triển vũ khí mới, hành xử mạnh bạo hơn bằng quân sự ở cả những nơi cách xa Trung Quốc. Nhưng ưu tiên hàng đầu của Mỹ là đối phó Trung Quốc về kinh tế và thương mại cũng như ngăn chặn những mưu tính chiến lược của Mỹ ở khu vực châu Á - Thái Bình Dương. Phạm vi cọ sát lợi ích chiến lược cụ thể giữa Mỹ và Trung Quốc về cơ bản hiện tập trung vào khu vực châu Á - Thái Bình Dương.

Với Nga thì cuộc cạnh tranh chiến lược của Mỹ lại gần như thuần tuý chỉ về phương diện chính trị an ninh và quân sự ở các khu vực được coi là điểm nóng lâu nay của thế giới, ở châu Âu chỉ trong mức độ nhất định, chủ yếu và trước hết ở vùng Trung Đông, Bắc Phi và vùng Vịnh, ở Syria và Venezuela. Có thể thấy được là Nga đã lại ngang tầm với Mỹ về chính trị thế giới - nhiều năm sau khi Liên Xô tan rã. Hồi tháng 3/2014, tức là ngay sau khi Nga tiếp nhận Crimea, tổng thống Mỹ khi ấy là Barack Obama còn cho rằng, Nga "chỉ là cường quốc khu vực đe doạ một vài nước xung quanh". Nhưng bây giờ, gần như vấn đề chính trị thế giới nào Mỹ muốn và cần giải quyết thì lại đều phải luỵ đến sự trợ giúp của Nga: Syria hay Yemen, Lybia hay Iran, Venezuela hay Cuba, Ukraine hay Triều Tiên, hay như giải trừ vũ khí hạt nhân... với mức độ luỵ dựa có khác nhau nhưng đều không thể không có.

Nước Nga có lại vị thế chính trị thế giới như hiện tại chủ yếu nhờ sự mẫn cảm và nhạy bén chính trị cũng như bản lĩnh lãnh đạo của cá nhân ông Putin. Một trong những đặc thù của người dân Nga và xã hội nước Nga là trong khó khăn và trước thách thức thì người dân thường đoàn kết thống nhất với nhau và tin tưởng vào bản lĩnh lãnh đạo của người đứng đầu đất nước. Nhưng vai trò của cá nhân ông Putin rất nổi bật và rất đặc biệt.

Ông Putin đã thành công, thậm chí còn có thể nói là rất thành công với việc làm thay đổi cuộc chơi và tạo ra cuộc chơi mới mà từ đó có thể  khai thác được nhiều lợi nhất cho nước Nga. Có cơ hội đến ngẫu nhiên và nằm ngoài mọi tính toán của nước Nga, nhưng cũng có những chuyện mà thật sự là "nhân định thắng thiên".

Trước tiên là Ukraine. Chính biến ở Ukraine trong những năm 2013/2014 bất ngờ đối với Nga. Ông Putin đã nhìn nhận ra ở đấy cơ hội để xoay chuyển hoàn toàn tình thế về chính trị cho Nga ở châu Âu, có thể buộc cả EU và NATO từ hợp tác với Nga trên thế mạnh phải chuyển sang phụ thuộc vào Nga để đối phó với những thách thức mới về chính trị an ninh. Nước Nga tiếp nhận Crimea và hậu thuẫn phe nổi dậy ly khai chính phủ Ukraine, đặt cả Mỹ và NATO lẫn EU trước những sự đã rồi và trước tình thế hoàn toàn mới. Vấn đề đối với các đối tác này không chỉ là vị trí địa chiến lược rất quan trọng của bán đảo Crimea và của Ukraine ở châu Âu mà còn là câu trả lời cho câu hỏi ai quyết định mọi chuyện hiện tại và tương lai của cả châu Âu về chính trị an ninh. Ông Putin chắc chắn đã phải ý thức được rằng phe kia sẽ phản ứng quyết liệt, quan hệ giữa hai bên sẽ chẳng thể còn được  như trước nữa, nước Nga sẽ bị phía bên kia gây khó dễ về mọi phương diện bằng cô lập về chính trị và trừng phạt về kinh tế và thương mại. Nước Nga không thể tránh được phải trả giá đắt. Họ gạt nước Nga ra khỏi nhóm G8. NATO ngừng hoạt động của Hội đồng NATO - Nga, Mỹ và EU cùng cả một số đồng minh khác áp dụng những biện pháp chính sách trừng phạt Nga về kinh tế và thương mại. Nhưng Nga đã buộc phe này không thể cứ muốn làm gì cũng có thể làm được như lâu nay về chính trị an ninh trên châu lục. Nga đã vẽ lại bản đồ làm gì cũng có thể làm được như lâu nay về chính trị an ninh trên châu lục. Nga đã vẽ lại bản đồ hành chính, địa lý và chính trị ở châu Âu. Nước Nga gặp nhiều khó khăn về kinh tế và xã hội, nhưng nước Nga đã có được vị thế và vai trò nổi trội lên hẳn về chính trị an ninh châu lục cũng như thế giới. Cho nên sẽ là ảo tưởng lớn đối với tất cả những ai ở châu Âu và trên thế giới nếu cho rằng còn có thể đảo ngược được việc Crimea gia nhập Liên bang Nga cũng như phía chính phủ Ukraine có thể khôi phục lại hiện trạng địa lý lãnh thổ và chính trị hành chính của đất nước này như ở thời trước chính biến.

 

File

ự trực tiếp vào diễn biến tình hình chính trị an ninh ở Syria. Nó lập tức gợi lại và liên hệ đến việc Liên Xô đưa quân đội vào Afghanistan măm 1979. Nhưng Nga ở Syria trong những năm vừa qua khác biệt cơ bản so với Liên Xô ở Afghanistan khi xưa. Nga đã làm xoay chuyển hoàn toàn tương quan lực lượng và cục diện chính trị cũng như quân sự ở Syria. Cùng với sự hậu thuẫn trong chừng mực nhất định của Iran và trong sự phối hợp hành động với Thổ Nhĩ Kỳ, Nga đã làm phá sản mưu đồ của Mỹ và đồng minh ở Syria là lật đổ thể chế nhà nước của tổng thống Bashir al-Assad ở Syria. Nga làm thay đổi cuộc chơi và từ đó dẫn dắt cuộc chơi ở Syria, với những tác động chiến lược rất mạnh mẽ tới toàn bộ khu vực lớn xung quanh, cả Iraq, Yemen và Libya. Ở đây không chỉ có đơn thuần vai trò và đóng góp của Nga trong việc xoá sổ tổ chức Nhà nước Hồi giáo (IS) và tiêu diệt những lực lượng khủng bố Hồi giáo cực đoan ở Iraq và Syria. Ở đây còn có chuyện định hình lại trật tự và cục diện chính trị an ninh trong khu vực mà vai trò và ảnh hưởng, sự tham gia và đóng góp trực tiếp của Nga không những không thể thiếu mà còn rất quyết định. Mỹ buộc phải hợp tác với Nga chứ không thể bất chấp hay coi thường Nga. Ông Putin đã có quyết định rất chiến lược cho dù đi cùng với không ít rủi ro và mạo hiểm. Ông Putin đã chọn Syria làm bàn đạp thứ hai cho cú nhảy của nước Nga lên cùng mâm cùng chiếu với Mỹ về chính trị an ninh thế giới và thực tế từ đó đến nay ở Syria và khu vực cũng như trong quan hệ giữa Mỹ và Nga đã cho thấy quyết sách ấy đúng đắn đối với nước Nga, đúng thời điểm và đúng đối tượng.

Điều thứ ba phải kể đến khi nói về sự trở lại tầm vóc chính trị thế giới của Nga là định hướng chiến lược về phương Đông và phân hoá nội bộ EU và NATO của ông Putin. Nga bị Mỹ và EU gây khó nên phải tìm kiếm đồng minh và đối tác khác, phải tập hợp lực lượng mới và phân rẽ nội bộ đối phương. Trong cùng thời gian ấy, Trung Quốc cũng bị Mỹ gây hấn và làm khó dễ trên nhiều phương diện. Cho nên, mối quan hệ giữa Nga và Trung Quốc phát triển đặc biệt mạnh mẽ, gắn bó và tin cậy gần như là chuyện đương nhiên. Hai nước này đã tạo thành trục quan hệ hay cặp quan hệ tạo nên hiệu ứng cộng hưởng trong tất cả các vấn đề của khu vực, châu lục cũng như thế giới, không cần phải chính thức liên minh hay liên kết với nhau mà cũng vẫn đủ để khiến Mỹ phải dè chừng.  

Cùng với định hướng chiến lược về phía đông này, ông Putin còn thành công với việc phân hoá nội bộ EU và NATO, phân hoá Mỹ với các đồng minh và đối tác của Mỹ ở châu Âu. Vấn đề hạt nhân của Iran và dự án xây dựng tuyến đường ống dẫn khí đốt Nord Stream 2 hay giải trừ vũ khí hạt nhân là những ví dụ điển hình.

Ông Putin đã gây dựng dấu ấn cầm quyền sâu đậm ở nước Nga. Và ở Nga bây giờ đã bắt đầu có những câu hỏi được đặt ra về thời kỳ "hậu Putin"./.

File

Bài: Ly Phổ

Đồ họa: Hà Nguyên