Mùa đông của Huawei
File

Huawei - tên đầy đủ là Huawei Technologies Co Ltd. - là một tập đoàn đa quốc gia về thiết bị mạng và viễn thông, có trụ sở chính tại Thâm Quyến, Quảng Đông, Trung Quốc. Huawei được thành lập năm 1987 bởi Nhậm Chính Phi với số vốn chỉ khoảng 3.000 đô la Mỹ vào thời điểm đó. Thời điểm mới thành lập, Huawei chỉ đơn thuần là nhập các thiết bị viễn thông đơn giản từ các công ty khác để bán cho thị trường nông thôn Trung Quốc. Nhưng chỉ trong vài năm, Huawei đã tự mình phát triển và sản xuất thiết bị.  

Theo báo cáo mới nhất của Huawei, tổng doanh thu của công ty trong năm 2018 đạt 108,5 tỉ đô la Mỹ tăng 21% so với năm 2017. Đây cũng là lần đầu tiên mà doanh thu thường niên của nhà sản xuất này cán mốc 100 tỉ đô la Mỹ sau hơn 30 năm thành lập. Lãi thực của Huawei đạt 8,7 tỉ đô la Mỹ, tổng tài sản năm 2018 đạt 97 tỉ đô la Mỹ.

Mùa đông của Huawei bắt đầu đến khi doanh thu công ty bắt đầu tăng trưởng gấp đôi trong giai đoạn 2014-2016. Đây cũng là giai đoạn Huawei đầu tư mạnh vào số lượng bằng phát minh sáng chế (patent) - khi có đến 3.442 hồ sơ được gửi lên WIPO vào năm 2014, gần gấp 1.5 lần so với Qualcomm. Đồng thời việc hợp tác cùng Google để ra mắt chiếc Google Nexus 6P do Huawei làm OEM đã tạo bước đột phá trong các sản phẩm điện thoại thông minh. Huawei dừng phát triển hệ điều hành riêng Hongmen OS (khởi động vào năm 2012) mà tập trung phát triển Google Stock Android kèm giao diện tương tác EMIU cho thị trường quốc tế (góp phần tạo mức tăng trưởng 66 lần trong 8 năm phát triển điện thoại thông minh). Thậm chí khi thị trường điện thoại thông minh nội địa tại Trung Quốc bị sụt giảm thì Huawei vẫn đạt mức tăng trưởng tốt, chiếm số một với 27% thị phần nội địa. Tại thị trường quốc tế, với sự đầu tư mạnh mẽ vào Camera cùng Leica, Huawei cũng có sự bứt phá rất mạnh khi 67% điện thoại Huawei bán ra được tiêu thụ ở quốc tế trong Q1.2018 và vươn lên đứng thứ 2 thế giới sau Samsung.

 

File
File

Với việc Tổng thống Trump ký sắc lệnh hành pháp ban bố tình trạng khẩn cấp quốc gia liên quan tới các thiết bị viễn thông để cấm các công ty Mỹ sử dụng thiết bị viễn thông bị Bộ Thương mại Hoa Kỳ coi là rủi ro với an ninh quốc gia, trực tiếp đưa Huawei và 68 chi nhánh (trong đó có Huawei Việt Nam) vào danh sách những bên bị cấm mua các bộ phận và linh kiện từ công ty Mỹ nếu không có sự chấp thuận của chính phủ Mỹ. Quyết định Huawei vào danh sách "xuất khẩu có kiểm soát", đồng nghĩa với việc không chỉ bất kỳ công ty nào của Mỹ muốn buôn bán cho Huawei đều phải có giấy phép từ chính phủ mà bất kỳ doanh nghiệp nước ngoài sử dụng công nghệ có nguồn gốc từ Mỹ theo một tỷ lệ nhất định cũng nằm trong phạm vi điều chỉnh của quy định mới.  

Vì vậy, không chỉ các công ty Mỹ như Google, Intel, Broadcom, Qualcomm, Xilinx, Micron Technology và Western Digital đều nhanh chóng công khai việc ngừng hợp tác mà các công ty bên ngoài nước Mỹ như ST Microelectronics (châu Âu), Infineon Technologies của Đức (đã bị Intel mua lại vào 2011) - nhà cung ứng vi điều khiển và mạch tích hợp quản lý năng lượng cho Huawei đều phải tuyên bố xem xét hoặc tạm dừng đơn hàng cung cấp cho Huawei. Đây sẽ là thách thức không nhỏ cho Huawei trong việc tìm kiếm các đối tác cung ứng toàn cầu khi thực tế Huawei đang hợp tác với ít nhất 33 công ty cung ứng của Mỹ với trị giá khoảng 11 tỉ đô la Mỹ/năm.  

Điều tồi tệ nhất đã xảy đến khi ARM Holdings cũng tuyên bố chính thức ngừng hợp tác phát triển ngay lập tức với Huawei khi yêu cầu các nhân viên tạm dừng "tất cả mọi hợp đồng đang có hiệu lực, các quyền lợi hỗ trợ và bất kỳ ràng buộc nào” và “không được phép hỗ trợ, chuyển giao công nghệ (cho dù là phần mềm, mã hoặc các bản cập nhật khác) hoặc tham gia thảo luận kỹ thuật với Huawei và HiSilicon", kể cả các cuộc thảo luận tại bất kỳ sự kiện nào có mặt nhân viên Huawei. Bất kỳ ai có hiểu biết về System-on-a-Chip SOC đều hiểu rằng vai trò tối thượng của ARM trong kiến trúc di động khi là tập lệnh kiến trúc (ISA - Instructional Set Architecture) cho chip Apple A, Qualcomm Snapdragon, Samsung Exynos, MediaTek Helios và tất nhiên cả Huawei Kirin.  

Không còn thỏa thuận hợp tác với ARM và Intel, coi như mảng thị trường quốc tế ước tính 6 tỉ đô la Mỹ về chip bán dẫn của HiSilicon coi như chấm dứt. Chỉ có một hy vọng le lói khi hai sản phẩm SOC Kirin 985 và Kiron 780 đang phát triển trong 6 tháng tới không bị ảnh hưởng bởi thông báo này của ARM. Nhưng cơ hội cho Kiron 990 trong năm 2020 của Huawei có thể coi như chấm hết.  

Huawei buộc phải tìm kiếm các niềm hy vọng mới. Đó có thể là công ty bán dẫn Pingtouge của tập đoàn Alibaba khi Jack Ma tuyên bố tháng 6 này sẽ ra mắt chip trí tuệ nhân tạo riêng hoặc tìm kiếm cơ hội từ tập lệnh kiến trúc mở RISC-V cùng các công ty bán dẫn Kendryte (Trung Quốc) hay GreenWaves Technologies SAS (Pháp). Nhưng không dễ để kiến trúc mở RISC-V đi vào sản xuất hàng loạt cùng HiSilicon vì yếu tố “khởi nguồn từ Mỹ - tương tự ARM” do khởi động từ UC Berkeley và nhận tài trợ từ DARPA. Thật trớ trêu! Nếu không, Huawei chỉ còn một cách bán rẻ toàn bộ mảng điện thoại quốc tế cho một hãng khác để tập trung cho thị trường nội địa và các thị trường đang phát triển không chịu ảnh hưởng của lệnh cấm của Mỹ.

Tác động trực tiếp của lệnh cấm vận Chính phủ Mỹ với Huawei và hậu quả gián tiếp với Apple sẽ có thể thấy rõ trong vòng 6 tháng tới khi mà Huawei vẫn có thể cầm cự đến mùa thu 2019 nhưng về lâu dài, hậu quả sẽ khiến họ phải thay đổi chuỗi cung ứng, thay đổi chiến lược về phát triển chip SOC của mình.  

 

File
File

Việc ngăn chặn Huawei trong trận chiến 5G được thể hiện rất rõ bằng quan điểm của Tổng thống Mỹ Donald Trump vào ngày 13/4/2019: “Cuộc đua 5G đang diễn ra và Mỹ phải giành chiến thắng. Đây là cuộc đua mà các hãng công nghệ lớn của chúng ta tham gia. Theo một số ước tính, ngành công nghiệp không dây có kế hoạch đầu tư 275 tỉ đô la Mỹ vào mạng 5G, tạo 3 triệu việc làm cho người Mỹ một cách nhanh chóng và thêm vào nền kinh tế 500 tỉ đô la Mỹ”.

Theo báo cáo nghiên cứu của tập đoàn Ericssons, thị trường 5G toàn cầu sẽ có giá trị khoảng 620 tỉ đô la Mỹ vào năm 2026 với hơn 20 tỷ thiết bị internet vạn vật (Internet Of Things - IoT) có kết nối 5G đi vào hoạt động năm 2023. Vì vậy, sự phát triển như vũ bão của Huawei trong lĩnh vực viễn thông là cái gai trong mắt không chỉ các đối thủ cạnh tranh mà cả giới chính quyền.  

Không như 4G LTE, chủ yếu nhắm vào điện thoại di động, máy tính bảng và máy vi tính, 5G sẽ là cách kết nối đáng tin cậy hơn cho các phương tiện xe tự hành cần kết nối dữ liệu liên tục, hoặc thành phố thông minh có dùng thiết bị IoT, chẳng hạn như đèn đường, đèn giao thông.  

Đầu tư rất sớm vào nghiên cứu công nghệ 5G nên Huawei và Samsung nắm giữ những số lượng sáng chế và nguồn lực đóng góp trực tiếp vào xây dựng khung tiêu chuẩn 5G (5G SEP - Standard Essential Patents). Nhưng khác với Huawei, Samsung không chú trọng vào mảng thị trường viễn thông nên không nằm trong tầm ngắm của Chính phủ Mỹ. Việc nắm giữ các bản quyền phát minh quan trọng trong 5G đồng thời kinh doanh thiết bị phần cứng viễn thông sẽ khiến kinh doanh của Huawei càng ngày càng thuận lợi và các đối thủ buộc lòng e ngại không chỉ về mức phí bản quyền patent royalties cho 5G cũng như khả năng cung cấp công nghệ nhanh hơn và rẻ hơn Nokia, Ericsson, Qualcomm.

Huawei bị ảnh hưởng không hề nhỏ tại các nước phương Tây. Theo báo cáo Q1.2019 của IHS Markit cho thấy "Vị trí số một thế giới thuộc về Ericsson của Thụy Điển khi hãng công nghệ này chiếm 29% thị phần, tăng 2,4% so với năm trước, trong khi đó, Huawei giảm 1,9% thị phần, về mức 26%". Đặc biệt, Ericsson tăng trưởng nhanh chóng tại thị trường Bắc Mỹ khi chiếm 68% so với chỉ 6% của Huawei. Đồng thời, báo cáo 5G Momentum Index của TelefonicaWatch cho thấy Huawei cũng bị Ericsson bỏ xa trong thị trường 5G và bị Nokia bám sát vào tháng 7/2018.  

 

File
File

Tới ngày 31/12/2018, Huawei có khoảng 188.000 nhân viên, với khoảng 80.000 người tham gia vào các Trung tâm nghiên cứu và phát triển (R&D), đóng góp vào 87.805 số bằng phát minh sáng chế. Hiện tại, Huawei có 21 trung tâm R&D trên toàn thế giới (Trung Quốc, Hoa Kỳ, Canada, Vương quốc Anh, Phần Lan, Pháp, Bỉ, Đức, Ấn Độ, Nga, Israel) và 36 trung tâm đồng sáng tạo (Join Innovation Centers) với tổng vốn đầu tư lên tới hơn 15 tỉ $ năm 2018, tương đương 14% doanh thu.  

Năm 2018 được đánh giá là năm kinh doanh rất thành công của Huawei khi Huawei chính thức trở thành nhà cung cấp thiết bị viễn thông 5G lớn nhất thế giới (chiếm 28% thị phần). Huawei cũng vượt mặt Apple để trở thành hãng sản xuất điện thoại thông minh lớn thứ hai trên thế giới, chỉ đứng sau Samsung. Các sản phẩm và dịch vụ của Huawei đã được triển khai tại hơn 170 quốc gia và đang phục vụ 45 trong 50 nhà khai thác viễn thông lớn nhất thế giới... Đặc biệt trong lĩnh vực 5G, Huawei đã khởi động đầu tư nghiên cứu 600 triệu đô la Mỹ từ năm 2009 và hiện nay đã triển khai hơn 70.000 trạm 5G trên toàn thế giới.

Trong bảng báo cáo về Patent Portfolio tháng 4/2018 thông qua Relecura, Huawei cho thấy số lượng hồ sơ phát minh sáng chế đến hơn 100.000 bộ tập trung 80% trong mảng Truyền dữ liệu (Data Transmission 44.264) và Mạng không dây (Wireless Communication Networks 36.172). Báo cáo thường niên 2018 của Huawei cũng cho thấy 87.805 sáng chế của Huawei thì 44.434 có giá trị hiệu lực quốc tế và 43.371 áp dụng cho thị trường nội địa.

Tương tự Apple, Huawei đầu tư thành lập công ty HiSilicon chuyên sản xuất các loại chip của riêng mình trên kiến trúc ARM trong lĩnh vực viễn thông (Balong modem LTE và 5G), thiết bị thông minh (Kirin), trí tuệ nhân tạo với Ascend, xử lý dữ liệu lớn với Kungpeng. Các điện thoại của Huawei từ lâu đã sử dụng chip SOC Kirin mà không chịu ảnh hưởng của Qualcomm Snapdragon như các hãng điện thoại Android khác.

Dù tuyên bố đã sẵn sàng từ lâu và tích trữ đủ chip và những thành phần linh kiện quan trọng khác trong ít nhất ba tháng nhưng Huawei chắc chắn phải tự xây dựng lại chuỗi cung ứng của riêng mình để tránh rắc rối pháp lý tiềm tàng khi kinh doanh quốc tế như một kịch bản B trong chiến lược đối phó với lệnh cấm này. Linda Sui, chuyên gia phân tích của Strategy Analytics cho rằng, Huawei khó có thể tìm được các nhà cung ứng ở Trung Quốc có khả năng thay thế nhà cung ứng Mỹ trong ít nhất vài năm tới.  

Trong khi đó thì các đòn đánh của Mỹ vào Huawei vẫn chưa dừng lại, và công ty chỉ có 90 ngày để đưa mọi thứ lên bàn thương lượng./.

 

File

Bài: Hà Đăng Chính/ Giám đốc phát triển kinh doanh quốc tế - Tinhvan Telecom

Đồ họa: Hà Nguyên