Kênh đào Suez: Huyết mạch của thương mại toàn cầu
File

Người đưa ra ý tưởng về kênh đào Suez là nhà ngoại giao và nhà đầu tư người Pháp Ferdinand Marie De Lesseps (1805 - 1894). Nhưng nó đã được phát triển theo dự án của Napoleon Bonaparte (1769 - 1821) khi ông đến Ai Cập vào năm 1798. Kênh đào Suez bắt đầu chính thức được đào ở thành phố Port Said (Ai Cập) vào đầu năm 1859 và mất khoảng 10 năm để hoàn thành với 1 triệu 500 công nhân lao động. Nhưng để hoàn thành con kênh này, khoảng 120.000 công nhân đã thiệt mạng tại đây.

Kênh đào này bắt đầu đi vào hoạt động năm 1869 với chiều dài 164km và sâu 8m, có thể đón các tàu có trọng tải khoảng 4.500 tấn ở độ sâu 6,7m. Đến năm 1956, kênh đào Suez được mở rộng có chiều dài 175km và sâu 14m - có thể cho tàu chở dầu có tải trọng khoảng 27.000 tấn ở độ sâu 10,7m đi qua. Để tối đa hóa vị thế của kênh đào này, năm 2015, kênh đào tiếp tục được mở rộng, nâng chiều dài lên 193,3km và độ sâu là 24m. Hiện nay, tuyến đường này có thể tiếp nhận các tàu có trọng tải khoảng 217.000 tấn, giảm thời gian vận chuyển khoảng 11 giờ.  

 

File
File

Một điều đặc biệt ít được nói tới là các kỹ sư xây dựng đã đặt tượng một phụ nữ mang trang phục truyền thống Ai Cập, tay cầm ngọn đuốc biểu tượng của ngọn hải đăng Alexandria ở ngay đầu Tây của kênh đào Suez. Bức tượng này thể hiện sự tự do về hàng hải, với ngọn đuốc mang ánh sáng của nền văn minh đến muôn nơi và luôn được an toàn, che chở bởi người mẹ.  

 

File

Kênh đào Suez là kênh đào dài nhất thế giới và cũng an toàn nhất, tỷ lệ tai nạn rất hiếm xảy ra so với các kênh khác. Việc di chuyển hàng hải diễn ra cả ngày lẫn đêm và nó đang được chuẩn bị để mở rộng và đào sâu cùng với khả năng ứng cứu nhanh. Di chuyển qua kênh giúp tiết kiệm khoảng cách giữa các cảng ở phía bắc và phía nam dẫn đến việc tiết kiệm thời gian, tiêu thụ nhiên liệu và chi phí vận hành tàu. Kênh đào này được trang bị Hệ thống Quản lý giao thông tàu (VTMS), là hệ thống sử dụng các mạng máy tính và radar mới nhất để phát hiện và giám sát sự di chuyển của tàu dọc theo luồng, do đó cho phép khả năng can thiệp trong trường hợp khẩn cấp. Kênh đào này có thể cho phép vận chuyển các tàu, bất kể sức chở hàng là bao nhiêu.

 

File

Tầm quan trọng của kênh đào Suez của Ai Cập tăng lên cùng với sự phát triển và tăng trưởng của vận tải hàng hải và thương mại toàn cầu, vì vận tải biển là phương tiện giao thông rẻ nhất. Do đó hơn 80% khối lượng thương mại thế giới được vận chuyển qua các tuyến đường biển và kênh. 10% hàng hóa của thế giới được phân phối ở châu Âu và châu Mỹ được vận chuyển qua kênh đào Suez, 40% hàng hóa của thế giới, xét về kích thước và trọng lượng đi qua kênh đào nói chung. Hầu hết các trung tâm sản xuất trên toàn thế giới hiện đang đặt tại khu vực Viễn Đông như Nhật Bản, Trung Quốc, Indonesia và Malaysia, Việt Nam trong khi các trung tâm phân phối và tiêu thụ được đặt tại Trung Đông, châu Âu và châu Mỹ, do đó, kênh đào Suez có vai trò là hành lang dẫn đường, liên kết giữa các trung tâm sản xuất và tiêu thụ. Kênh đào Suez tiết kiệm từ 8 đến 11 ngày cho các chuyến tàu đi từ Viễn Đông đến châu Âu, so với đi tuyến tàu truyền thống qua Mũi Hảo Vọng.  

Sự cố tàu chở hàng khổng lồ “Evergiven” bị mắc kẹt ở Kênh đào Suez hồi tháng 3 vừa qua đã làm gián đoạn 12% vận chuyển thương mại quốc tế. Điều này cho thấy tầm quan trọng của kênh đào Suez và sự phụ thuộc của thương mại quốc tế vào tự do hàng hải. Nó cũng cho thấy tầm quan trọng của việc hoạch định chiến lược cho tương lai cũng như tầm nhìn xa của thế hệ người sáng lập trong việc hiểu được lợi thế của tình hình địa lý với thế giới. Vận tải biển chiếm 90% thương mại quốc tế, 12% trong số đó đi qua kênh đào Suez. Trong năm 2020 có 19 nghìn lượt tàu chở 1,17 tỷ tấn hàng hóa, dầu thô đi qua kênh đào này, trung bình 53 lượt tàu mỗi ngày. Một phần ba số tàu thuộc loại Evergiven, còn lại là tàu chở hàng và hành khách cỡ nhỏ và tàu chở dầu thô.

 

File

Tàu chở dầu thô là xương sống của thương mại và công nghiệp toàn cầu. Trong năm 2019, khoảng 600 nghìn thùng dầu thô từ Trung Đông đã đi qua kênh đào Suez để đến các nhà máy lọc dầu ở châu Âu và Mỹ, 850 nghìn thùng dầu từ lưu vực Đại Tây Dương (dầu Biển Bắc, Đại Tây Dương và Địa Trung Hải) theo hướng khác đến châu Á hằng ngày.

Tổng doanh thu của kênh đào Suez trong 5 năm qua đã tăng 4,7%. Theo số liệu thống kê được công bố, doanh thu của kênh lên tới 27,2 tỷ USD so với 25,9 tỷ USD trong 5 năm trước đó. Kênh đào Suez đặt mục tiêu tăng gấp đôi số lượng tàu đi qua và doanh thu sẽ tăng gấp đôi vào năm 2023. Chính vì tầm quan trọng này, Ai Cập luôn cho bảo vệ nghiêm ngặt dọc kênh đào này. Không ai được phép tới gần kênh đào và nhiều khu vực được đặt rào chắn với sự bảo vệ của quân đội. Cơ quan quản lý kênh đào Suez, đứng đầu là tướng lĩnh quân đội chịu trách nhiệm quản lý con kênh này.

 

File

Sau sự cố tắc nghẽn giao thông hàng hải qua kênh Suez vừa qua đã lộ ra nhiều dự án kênh đào mới thay thế cho tuyến đường thủy quan trọng đối với thương mại toàn cầu này. Nga đã quảng bá tuyến đường “Biển Bắc” như một tuyến đường thay thế cho tuyến kênh đào Suez. Tuyến đường này có tiềm năng to lớn để mở rộng đáng kể khối lượng vận chuyển hàng hóa từ châu Á đến châu Âu. Iran cũng kêu gọi kích hoạt hành lang “Bắc - Nam” thay vì kênh đào Suez vì nó giảm thời gian xuống còn 20 ngày và giảm chi phí lên đến 30%, đồng thời hứa hẹn đây là một lựa chọn tốt hơn để thay thế cho kênh đào Suez trong khu vực trung chuyển. Dự án này đã được đề cập từ 10 năm nay nhưng để hoàn thành thì vẫn còn nhiều khó khăn, thách thức.  

 

File

Dự án này gặp khó khăn do hành lang Biển Bắc bị tuyết bao phủ hầu hết quanh năm, và di chuyển trong tuyết có rất nhiều nguy hiểm, cần những con tàu có tính chất đặc biệt và có kích thước nhất định. Bên cạnh đó, không có cơ sở hạ tầng hoặc hỗ trợ hải quân trên tuyến đường Bắc Cực và việc các con tàu bị mắc cạn sẽ là một vấn đề rất lớn. Hành lang này có một phần hàng hải xuất phát từ Ấn Độ đến cảng Bushehr ở miền nam Iran, hoặc bất kỳ cảng nào khác, sau đó là đường sắt đến châu Âu và châu Á, do đó nó gặp rất nhiều khó khăn cho cả vận chuyển và bảo quản hàng hóa. Điều này cho thấy nó không thể là một đối thủ cạnh tranh mạnh mẽ với kênh đào Suez.

 

File

Trong khi đó, Israel thông báo bắt đầu công việc trên kênh Ben-Gurion nối Biển Đỏ và Địa Trung Hải, giải pháp thay thế cho kênh đào Suez vì khoảng cách giữa Eilat và Địa Trung Hải không xa. Israel sẽ đào hai kênh độc lập, một từ Biển Đỏ đến Địa Trung Hải và kênh thứ hai từ Địa Trung Hải đến Biển Đỏ. Do đó, không có tàu nào bị chậm trễ. Nền kênh là đất và đá nên ít bị tác động dòng chảy. Israel dự định thành lập các thành phố nhỏ, khách sạn, nhà hàng và câu lạc bộ đêm trên con kênh. Kênh đào sẽ có chiều sâu 50m và chiều rộng không dưới 200m cho mỗi con kênh, chiều sâu hơn kênh đào Suez 10m. Thời gian xây dựng là 5 năm và sẽ tiêu tốn khoảng 16 tỷ USD nhưng khi hoàn thành, kênh đào có thể thu 6 tỷ USD mỗi năm hoặc hơn. Tuy nhiên, việc đào con kênh này đang được xem xét do chi phí cao, sự phản đối của các quốc gia Ả Rập xung quanh Israel.  

 

File

Sự cố tàu Ever Green mắc kẹt vừa qua là lần thứ ba kênh đào này bị phong tỏa kể từ khi được đi vào sử dụng từ năm 1869. Hai lần trước đều là do những cuộc khủng hoảng về quân sự - chính trị và kéo dài hơn nhiều. Vào tháng 10/1956 đến tháng 3/1957, cuộc khủng khoảng kênh đào Suez (Suez Canal) đã làm kênh đào bị đóng cửa trong 5 tháng. Năm 1967, Israel lại đánh chiếm Suez và bán đảo Sinai khiến kênh đào bị đóng cửa 8 năm. So với hai lần trước thì lần mắc kẹt lần này của kênh Suez chỉ có 1 tuần là “chuyện nhỏ”. Tuy nhiên, lưu lượng hàng hóa bây giờ cao hơn nhiều, nhiều tàu lớn hơn nên sẽ có thể có những rủi ro. Điều cấp bách phải làm là một dự án mở rộng kênh đào lịch sử này. Trước những thách thức khách quan và chủ quan, Ai Cập cũng có các kế hoạch mở rộng kênh vận chuyển Suez để tránh sự cố tương tự như sự cố tàu “Evergiven”. Tất cả các thiết bị tối tân nhất cho quản lý và điều hành kênh đào Suez sẽ được trang bị để đối mặt với các cuộc khủng hoảng khẩn cấp. Một nghiên cứu đang được tiến hành để mở rộng kênh đào Suez. Tuy nhiên, nó sẽ không tăng chiều sâu vì kênh hiện nay đã sâu 24m.

Bất chấp mọi cạnh tranh, kênh đào Suez sẽ vẫn là hành lang hàng hải quan trọng và an toàn nhất, bởi vì kênh đào này có đủ các yếu tố an toàn, hệ thống tàu cứu hộ lớn nhất Trung Đông cùng với đội ngũ nhân viên được đào tạo chuyên sâu và giàu kinh nghiệm.

Bài: Ngọc Thạch - từ Cairo

Đồ họa: Hà Nguyên