“Hừng Đông”: Từ kịch bản sân khấu tới tiểu thuyết lịch sử...

Khi nhà văn Nguyễn Thế Kỷ thông báo về sự ra đời của tiểu thuyết lịch sử “Hừng đông” (do Nhà xuất bản Văn học và Công ty Văn hóa & Truyền thông Liên Việt ấn hành), nhiều người vừa cảm thấy đó là một lẽ tất nhiên, vừa cảm thấy bất ngờ. Tất nhiên là vì vào năm ngoái, khi bàn về tiểu thuyết “Chuyện tình Khau Vai”, ra mắt sau vở kịch cùng tên, nhà văn Nguyễn Văn Thọ từng “bật mí”: ““Chuyện tình Khau Vai” là tiểu thuyết đầu tay nhưng Nguyễn Thế Kỷ đã chứng tỏ một nội lực phong phú, bản lĩnh. Được biết, ông sẽ lần lượt tổ chức lại các kịch bản sân khấu, bổ sung thêm các tình tiết, tình huống và nhân vật, sáng tạo ra một số cuốn tiểu thuyết cùng tên và khác tên”. Ngạc nhiên là vì mặc dù bận rộn với công việc quản lý, nhà văn Nguyễn Thế Kỷ vẫn luôn dành thời gian cho văn chương. Viết, đối với ông, có lẽ là một sự thôi thúc được sẻ chia, được tỏ bày, được làm sống lại trên trang viết những thân phận, những cuộc đời mà ông ấn tượng.

File

Vào năm 2015, nhà văn Nguyễn Thế Kỷ đã viết vở kịch “Hừng đông”, khắc họa hình tượng nhà cách mạng Phan Đăng Lưu cùng các đồng chí, đồng bào của ông giai đoạn từ năm 1923 tới năm 1939. Vở cải lương cùng tên, do NSUT Triệu Trung Kiên làm đạo diễn, Nhà hát Cải lương dàn dựng, ra mắt sau đó một năm, là một trong những công trình nghệ thuật ý nghĩa chào mừng Đại hội Đại biểu toàn quốc lần thứ XII của Đảng. Cuộc đời và sự nghiệp đấu tranh của người cộng sản ưu tú Phan Đăng Lưu, vốn ít nhiều đã được ghi lại trong sử sách, đã trở nên sống động và thân thuộc.  

Với những thành công của vở kịch “Hừng đông”, có thể nói rằng nhà văn Nguyễn Thế Kỷ đã khiến những câu chuyện diễn ra cách đây hơn 70 năm trở nên gần gũi với công chúng, nhất là công chúng trẻ. Dĩ nhiên, quá trình đi đến thành công (mà thành công cao nhất chính là sự đón nhận của công chúng) là chuyện không hề dễ dàng. Mặc dù sinh ra và lớn lên trên quê hương Yên Thành, Nghệ An của Phan Đăng Lưu và từ nhỏ, đã nghe rất nhiều câu chuyện về ông, việc xây dựng hình tượng một chí sĩ cách mạng trong một giai đoạn lịch sử đầy cam go cũng là một thử thách to lớn đối với nhà văn Nguyễn Thế Kỷ. Để đảm bảo tính chân thật, khách quan, tác giả “đã dày công thu thập, tra cứu tư liệu; đi điền dã một số địa điểm, di tích lịch sử; gặp một số nhân chứng ít ỏi; gặp gia đình, người thân của nhà cách mạng Phan Đăng Lưu cũng như trao đổi với một số nhà nghiên cứu” trong suốt nhiều năm, đặc biệt là trong giai đoạn khoảng 10, 15 năm gần đây.  

 

File

Bên cạnh đó, nhà văn Nguyễn Thế Kỷ cũng không ngại đưa vào tác phẩm những chi tiết hư cấu hợp lí như những chi tiết hờn ghen đời thường, những câu chuyện vui do các đồng chí Trần Phú, Phan Đăng Lưu kể lại. Như nhà văn Trần Thùy Mai từng nói: “Những chỗ lịch sử không ghi lại là chỗ nhà văn có thể phát huy trí tưởng tượng”, với “khung lịch sử có sẵn”, nhà văn Nguyễn Thế Kỷ cũng có nhiều sáng tạo trong tình tiết, hội thoại, nội tâm của nhân vật để tái hiện rõ nét, chân thực và cảm động nhất cuộc đời của nhà cách mạng họ Phan, để mỗi chúng ta đều thấy được phần tốt đẹp nhất của mình ở trong đó. Bởi vậy, kịch bản “Hừng đông”, trước hết, là một lời tri ân của tác giả đối với thế hệ đi trước nhưng sau cũng là một sự khích lệ đối với thế hệ hiện tại để sống sao cho xứng với xương máu tiền nhân.  

 

File

Giải A của Hội Nghệ sĩ Sân khấu Việt Nam, Tặng thưởng của Liên hiệp các Hội Văn học Nghệ thuật Việt Nam…, và hơn cả là từng khiến nhiều người xem rơi nước mắt, vở kịch “Hừng đông” đã có được một vị trí trong giới chuyên môn lẫn người yêu nghệ thuật. Và giờ đây, “Hừng đông” lại có thêm một dấu mốc mới khi tiểu thuyết cùng tên ra đời.  

5 năm trước, khi hoàn thành kịch bản sân khấu “Hừng đông”, không rõ nhà văn Nguyễn Thế Kỷ có ý định chuyển thể thành tác phẩm văn học hay chưa nhưng với dung lượng hơn 100 trang, có thể nói, ngay từ “hình hài ban đầu”, “Hừng đông” đã sớm có dáng dấp của một cuốn tiểu thuyết. Bản thân tác giả cũng có một sự thôi thúc khác khi “cấp” cho “Hừng đông” một diện mạo mới, một đời sống tiếp nhận mới. Đó là mong muốn khắc họa sâu hơn thế giới nội tâm của nhân vật - nhất là nhân vật chính Phan Đăng Lưu, một người cộng sản mà ông luôn ngưỡng mộ. Nhà văn Nguyễn Thế Kỷ từng bộc bạch: “Trên sân khấu, tư tưởng, hành động, suy nghĩ của nhân vật thể hiện qua diễn xuất của các diễn viên, qua lời thoại, lời ca… nhưng văn học, nhất là dạng tiểu thuyết hay truyện ngắn, có lợi thế lớn trong khắc họa nội tâm của nhân vật và chính là địa hạt để nhà văn có thể hư cấu thêm. Một vở diễn khi diễn xong, mở Youtube thì mọi người vẫn có thể xem một cách trọn vẹn nhưng cũng phải có máy, ít nhất là có điện thoại thông minh ở trên tay, nhưng văn hóa đọc, tôi nghĩ là với văn học nghệ thuật, thì việc đọc một tác phẩm cũng hết sức quan trọng. Mỗi người cầm cuốn sách sẽ có một cảm thụ, cảm nhận về tác phẩm. Và khi đi vào nội tâm của nhân vật, tâm hồn, tính cách của nhân vật thì sức nặng của tiểu thuyết rất rõ.”

 

File

Là tác giả của những vở kịch nổi tiếng như “Chuyện tình Khau Vai”, “Mai Hắc Đế”, “Hừng đông”, “Thầy Ba Đợi”, “Ngàn năm mây trắng”... cùng hai tập thơ “Về lại triền sông” và “Nhớ thương ở lại”, nhà văn Nguyễn Thế Kỷ đã trở thành “gương mặt thân quen” trong giới văn chương nghệ thuật, đặc biệt là ở sự yêu thích đổi mới, sáng tạo. Ở địa hạt tiểu thuyết, ông cũng có những tìm tòi riêng. Với tiểu thuyết “Chuyện tình Khau Vai”, ông đã “trượt ra ngoài quy luật chung” (chữ dùng của nhà văn Nguyễn Văn Thọ) giữa mô-típ có hậu và không có hậu của một câu chuyện tình yêu. Với tiểu thuyết “Hừng Đông”, nhà văn Nguyễn Thế Kỷ nhấn mạnh tính chất tư liệu của tác phẩm, đồng thời khẳng định đây là tác phẩm có độ chính xác cao về cuộc đời và sự nghiệp của nhà chí sĩ cách mạng Phan Đăng Lưu. Ông cho biết “lối viết của tác giả không thực sự mới hay cách tân”, càng không “đao to búa lớn”. Bằng sự dung dị, tác giả muốn tái hiện bằng trang viết những hồi ức của nhân vật chính Phan Đăng Lưu trên hành trình đi tới pháp trường: những hình ảnh về gia đình, về những người đồng chí, về những nơi đã từng sống, và nhất là quê hương Yên Thành. Đây là sông Dinh. Đây là núi Gám. Đây là mái rạ. Đây là ngọn khói chiều sau lũy tre làng. Thậm chí, trong làn gió, người ta còn nghe thấy cả mùi bùn đất, mùi đốt rạ trên đồng... Không cần tới những ngôn từ hoa mỹ, nhà văn, bằng chính sự dung dị của mình, đã khiến nhân vật trở nên thân thuộc. Ông không quên khắc họa nhà cách mạng Phan Đăng Lưu kiên cường, bất khuất trước kẻ thù, càng không quên khắc họa hình ảnh một người con của quê hương bởi “nhiều khi người ta sống chết hy sinh vì một nếp nhà rất bình dị.”

 

File

Với những thành công của vở kịch “Hừng đông”, thật khó để không đưa tiểu thuyết cùng tên lên bàn cân. Ban đầu, người đọc rất có thể cho rằng đây chỉ là sự nối dài hoặc nhân rộng đời sống tiếp nhận của tác phẩm. Nhưng thực sự, cuốn tiểu thuyết này sẽ làm bạn bất ngờ - kể cả với những ai đã từng xem vở kịch - bởi một “Hừng đông” tiểu thuyết vẫn luôn có sức hấp dẫn riêng, kêu gọi những nghiên cứu, tìm tòi của giới lý luận phê bình.

 

Bài: Nguyên Hà

Đồ họa: Hà Nguyên