Hệ lụy của ma túy thế hệ mới
File
File

Ở góc nhìn xã hội học vấn đề này được nhìn nhận, đánh giá như thế nào? Tạp chí Sóng Việt đã phỏng vấn Tiến sĩ Trần Tuấn - Giám đốc Trung tâm Nghiên cứu đào tạo và Phát triển cộng đồng, thuộc Liên hiệp các Hội Khoa học và Kỹ thuật Việt Nam.

Thưa ông, ông đánh giá như thế nào về mức độ gây hại của ma túy, đặc biệt là ma túy tổng hợp, đối với giới trẻ hiện nay?

 Ma túy hiện là căn nguyên trực tiếp gây tử vong hàng đầu ở giới trẻ. Thống kê của WHO chỉ tính riêng với trẻ vị thành niên (10 - 19 tuổi), mỗi ngày trên thế giới có trên 3.000 trẻ vị thành niên tử vong (số liệu 2016), mà hầu hết do những căn nguyên cơ bản có thể phóng tránh được, như tai nạn giao thông, tự tử, bạo lực thanh thiếu niên. Khi phân tích tử vong ở 3 nhóm căn nguyên này, người ta dễ dàng nhận ra “kẻ giấu mặt” chính là ma túy và rượu bia.  

Ma túy, dù từ nguồn gốc tự nhiên như cần sa (marijuana) hay tổng hợp (thuốc lắc-  ecstasy, MDMA…), đều là loại hóa chất gây nghiện, thông qua cơ chế tác động hướng thần, thay đổi trạng thái thần kinh, đưa người sử dụng ma túy rơi vào trạng thái xa rời thực tế, ảo giác, ảo tưởng, rồi dẫn đến rối loạn hành vi, gây nên những tác hại rất khôn lường về mặt sức khỏe bản thân cũng như hậu quả gây ra cho người xung quanh và xã hội.  

Một phần lớn thanh thiếu niên đến với ma túy từ khởi đầu tình trạng stress trong đời sống xã hội. Chính ma túy cùng với “bạn đồng hành” các chất gây nghiện khác như thuốc lá, rượu bia, đã tạo vòng xoáy cuốn thanh thiếu niên rời các lý tưởng sống tốt đẹp, các ước mơ học tập, để chìm dần vào các hành vi gây nghiện. Bản chất tác động của chất gây nghiện lên hệ thần kinh trung ương cùng những thất bại trong cuộc sống học tập, làm việc đẩy trẻ nhanh chóng rơi vào rối nhiễu tâm trí, tha hóa nhân cách, bệnh tâm thần, trầm cảm, lo âu... Một bộ phận đáng kể thanh thiếu niên trầm cảm lo âu kết thúc bằng tự tử.

 Như vậy sử dụng ma túy, không chỉ tác hại về thể chất, tinh thần, trực tiếp gây tăng bệnh tật, tử vong ở giới trẻ, mà rộng ra, là yếu tố gây nghèo, kìm hãm sự phát triển toàn diện của giới trẻ và phát triển bền vững đất nước nói chung.

 

File

 Gần đây, những loại ma túy thế hệ mới cực độc tràn vào Việt Nam với những cái tên khiến giới trẻ không khỏi tò mò như: cỏ Mỹ, bùa lưỡi, nước vui, bóng cười, lá thiên đường… Thưa ông, tại sao những thứ nguy hiểm này lại dễ dàng xâm nhập đến như vậy?

 Sự hội nhập của giới trẻ Việt Nam với lối sống và sinh hoạt của giới trẻ thế giới luôn bao gồm cả mặt tích cực và tiêu cực. Ma túy như là một loại “dịch biến đổi hành vi”, là mặt trái đi song hành với toàn cầu hóa. Nó được đẩy nhanh cả về chiều rộng (sự lan tỏa) và chiều sâu (mức độ tiêu thụ ma túy) từ chiến lược “toàn cầu hóa” của ngành công nghiệp ma túy. Một ngành công nghiệp hình thành và phát triển rất nhanh từ động lực kinh doanh lợi nhuận cao ngoài tầm kiểm soát của chính phủ.

Theo tôi, nguyên nhân hàng đầu để các loại ma túy thế hệ mới rất nguy hiểm những dễ dàng tràn vào Việt Nam là nằm trong chiến lược phát triển thị trường của ngành công nghiệp ma túy quốc tế. Ngành công nghiệp ma túy khác với các ngành công nghiệp gây nghiện “anh em con chú con bác” như thuốc lá, rượu bia ở chỗ, sự tồn tại không chính thức nhưng phát triển rất mạnh nhờ siêu lợi nhuận.

Thực tế đã chứng minh bằng sự tồn tại của “làng ma túy Ngọc Vân, Bắc Giang”. Vì lợi nhuận, người ta bất chấp cả án tử hình để đi buôn ma túy. Đó không phải là hiện tượng hiếm ở nước ta. Trên thế giới, ngay cả những nước có hệ thống pháp luật mạnh mẽ hàng đầu như Mỹ, Canada, những băng nhóm sản xuất ma túy vẫn chưa thể bị triệt hạ hoàn toàn.  

Tội phạm ma túy dù về lý thuyết có thể đối diện với án tử, nhưng trên thực tế việc thực thi pháp luật chưa thực sự nghiêm túc. Vậy nguyên nhân pháp luật không nghiêm là gì? Là từ tham nhũng. Tham nhũng làm tê liệt hệ thống tranh kiểm tra giám sát.

Hoạt động phòng chống ma túy ở nước ta nặng về hành chính hơn là bảo vệ giới trẻ khỏi bị nghiện ngập. Chính các “động lắc” là nơi sinh hoạt chủ yếu của thanh thiếu niên, cũng chính là các chỉ báo sử dụng ma túy rõ rệt nhất. Chắc chắn phải có sự “bảo kê” của mốt số thế lực ngầm để những nơi như vậy tồn tại.  

Tất nhiên, người trẻ còn tìm đến ma túy một cách chủ động, do những thôi thúc nội tại của bản thân.  

Chẳng hạn, gánh nặng học tập, áp lực thi cử, cạnh tranh vươn lên... đẩy giới trẻ vào môi trường cạnh tranh khốc liệt, căng thẳng, stress thường xuyên, áp lực tâm lý nặng nề, họ muốn tìm một giải pháp để thoát khỏi thực tại. Ma túy là một trong những giải pháp đó. Những kẻ buôn bán ma túy, vì siêu lợi nhuận, họ luôn biết cách tiếp cận rất nhanh tới những khách hàng tiềm năng của mình.  

Hoặc sự can thiệp của ngành công nghiệp rượu bia đẩy văn hóa rượu bia lan tràn qua các sự kiện phục vụ quảng cáo khuyến mại rượu bia, rất thuận lợi cho đầu vào của thuốc lắc. Tốc độ tiêu thụ rượu bia ở Việt Nam tăng tới 92% trong thời gian từ 2010-2017. Đi song hành với rượu bia, các chất gây nghiện, thường là ma túy.

Ma túy cũng đang đa dạng hóa sản phẩm, bằng các loại tổng hợp thế hệ mới. Thị trường nhờ vậy cũng đang được mở rộng không ngừng.  

 

File

Về các loại ma túy mới, hiện vẫn có nhiều chất gây nghiện chưa được đưa vào danh mục cấm. Điều đó gây khó khăn như thế nào đến công tác quản lý? Tại sao độ trễ của việc sửa đổi, bổ sung chính sách lại mất nhiều thời gian đến như vậy?  

Tôi cho là trong kỷ nguyên thông tin hiện nay, không khó để tiếp nhận thông tin về ma túy mới, chất gây nghiện mới. Hệ thống phòng chống ma túy của Liên hợp quốc và ở từng nước đều có tin tức rất sớm về các loại ma túy. Không quá khó khăn để cập nhật tin tức hằng ngày về sự xuất hiện của ma túy thế hệ mới từ hệ thống phòng chống ma túy quốc tế.

Nên khó khăn cho công tác xử lý không phải nằm ở chỗ loại ma túy đó đã có tên trong danh mục cấm hay chưa. Nếu có ý chí quyết tâm cao, chắc không có độ trễ trong việc sửa đổi bổ sung danh mục chất gây nghiện như vậy.

Ông nhìn nhận như thế nào về hệ lụy do ma túy gây ra đối với cộng đồng xã hội?

Hệ lụy trực tiếp là níu kéo, đánh quỵ giới trẻ Việt Nam rời xa con đường phát triển đi lên, chìm sâu vào con đường nghiện ngập, bệnh tật, tha hóa nhân cách…   Mặc dù số liệu thống kê giới trẻ Việt Nam dùng ma túy còn chưa rõ ràng, nhưng có thể ước tính từ bia rượu, cũng thuộc nhóm gây nghiện. Con số sử dụng rượu bia ở thanh thiếu niên Việt Nam 14 - 25 tuổi theo báo cáo của Tổng cục thống kê điều tra quốc gia năm 2010, có tới 79,9% nam và 36,5% nữ sử dụng bia rượu, trong đó, 60,5% nam và 22% nữ từng uống say. Tôi cho rằng thực trạng “từng uống say”  này cảnh báo tỷ lệ sử dụng ma túy ở thanh thiếu niên Việt Nam sẽ không thua kém Mỹ. Hiện tỷ lệ học sinh trung học của Mỹ đã uống rượu bia là 63,2%, còn tỷ lệ học sinh lớp 12 nhận có dùng ma túy trong năm qua là 23,6%.

 Ma túy gây ảo giác, mất kiểm soát, là một trong các nguyên nhân dẫn đến tai nạn giao thông, bạo lực thanh thiếu niên tiếp tục gia tăng, bạo dâm và mang thai vị thành niên sẽ nặng nề hơn. Hậu quả cuối cùng vẫn là nghèo khổ, bất bình đẳng... là những thứ mà cả nhân loại đang ra sức loại trừ.  

Trân trọng cảm ơn ông!

 

File

Bài: Vân ngọc

Đồ họa: Hà Nguyên