Điều gì chờ đón khủng hoảng Myanmar?
File
File

Đã hơn 1 tháng trôi qua kể từ khi cuộc khủng hoảng chính trị nổ ra tại Myanmar, tình hình tại quốc gia Đông Nam Á này vẫn cực kỳ phức tạp. Những kịch bản cho tương lai chính trị của Myanmar cũng đã được vạch ra nhưng hầu hết vẫn rất mơ hồ. Các cuộc biểu tình trong nước vẫn tiếp tục lan rộng, số người thương vong gia tăng và quân đội cũng như dân chúng đều không có dấu hiệu xuống thang bất chấp những nỗ lực của cộng đồng quốc tế. Nhìn lại lịch sử quốc gia này, kể từ khi giành được độc lập vào năm 1948, tất cả những cuộc chính biến do quân đội tạo nên đều được dàn xếp nội bộ chứ không có yếu tố nước ngoài. Vậy ở lần này, tương lai nào sẽ chờ đón Myanmar?

Kịch bản đầu tiên cho tương lai chính trị ở Myanmar đó chính là tương tự như nước láng giềng Thái Lan. Sau khi quân đội giành quyền kiểm soát chính quyền, đất nước sẽ ở trong tình trạng cai quản của quân đội trong một thời gian, sau đó sẽ tiến hành bầu cử để lập nên một chính quyền dân sự mới. Tuy nhiên, điều này rất khó có thể xảy ra ở Myanmar bởi ở Thái Lan, dù sao quân đội cũng ở dưới sự quản lý của Hoàng gia mà ở đây là nhà vua. Người dân Thái Lan cũng vì thế mà không phản ứng với chính quyền quân sự một cách mạnh mẽ. Nhưng tại Myanmar thì khác, phe quân đội không được phần đông dân chúng ủng hộ, chính vì vậy, nếu tiến hành đường lối như ở nước láng giềng Thái Lan thì quân đội sẽ gặp rất nhiều bất lợi. Hơn nữa, khi quân đội nắm chính quyền tại Thái Lan, các hoạt động kinh tế vẫn diễn ra tương đối bình thường, trong khi ở Myanmar thì ngược lại. Cho nên, khó có thể đảm bảo một tương lai lâu dài cho quốc gia này.

 

File

Kịch bản thứ hai, quân đội xuống thang và trả lại chính quyền cho bà Aung San Suu Kyi. Điều này nghe có vẻ phi lý nhưng trong lịch sử thế giới không phải là không có những trường hợp như vậy. Đây cũng là yêu sách mà phe biểu tình đưa ra đối với quân đội. Song điểm mấu chốt ngăn cản kịch bản này đó là việc những hành động của quân đội được coi là thất bại và họ sẽ chịu rất nhiều thiệt thòi. Việc chính quyền dân sự được trả lại quyền lực cũng sẽ làm hoen ố hơn nữa hình ảnh của phe quân đội và tương lai, họ sẽ càng ngày càng bị siết chặt.

Kịch bản thứ ba, cả hai phe đều không chịu xuống thang và những người phản đối phe quân đội sẽ thành lập một chính phủ song song. Điều này sẽ khá giống với tình cảnh ở Venezuela, chính quyền dân sự sẽ nhờ tới sự trợ giúp của các phiến quân dân tộc thiểu số để đối đầu quân đội. Như vậy, khả năng nội chiến ở đất nước này sẽ xảy ra. Tuy nhiên, kịch bản này cũng sẽ khó có khả năng xảy ra vì đơn giản không một ai muốn đất nước mình có nội chiến.

 

File

Kịch bản thứ tư, đó là một giải pháp thoả hiệp, đây có vẻ là kịch bản dễ xảy ra nhất. Không phải tự nhiên mà đại diện phe quân đội đã tới Bangkok để cùng họp bàn với Ngoại trưởng Thái Lan và Indonesia. Một cuộc họp đặc biệt về tình hình Myanmar cũng đã được tổ chức giữa các ngoại trưởng ASEAN. Điều này cho thấy phía quân đội Myanmar cũng đang tìm một giải pháp có thể chấp nhận được. Trong tuyên bố của phía quân đội, họ cũng bày tỏ sẽ tổ chức lại cuộc bầu cử để tìm ra người lãnh đạo đất nước. Vì nói gì thì nói, sau hơn 10 năm mở cửa trở lại, Myanmar cũng đã thay da đổi thịt khá nhiều và đó là đường lối đúng đắn cho đất nước này.  

Điều vướng mắc ở đây là, số phận của bà San Suu Kyi và đảng NLD của bà sẽ như thế nào, liệu người dân Myanmar có thể chấp nhận được một chính quyền mới không có bà Suu Kyi hay không?  

Tất cả những kịch bản được giới phân tích quốc tế vạch ra ở trên đều khá mơ hồ. Tuy nhiên, điều hiển hiện trước mắt là biến cố chính trị này đã kéo Myanmar trở lại quá khứ và có thể phải mất hàng chục năm để có thể giải quyết được hậu quả. Myanmar vẫn là một đất nước thuộc dạng nghèo và chậm phát triển nhất trên thế giới và những biến cố chính trị kiểu như thế này càng làm cho họ thêm kiệt quệ.

 

File

Myanmar là một trong những mắt xích quan trọng trong chiến lược “Vành đai - con đường” của Trung Quốc. Đầu tư của Trung Quốc vào quốc gia này không phải là nhỏ nhưng cho tới nay, các động thái của nước láng giềng vẫn còn rất ít. Hơn thế, chiến lược ngoại giao của Trung Quốc với Myanmar cũng khá ôn hòa khi họ quan hệ tốt cả với phe quân đội lẫn chính quyền dân sự của bà Suu Kyi. Vì vậy, dù có thế nào đi nữa thì họ vẫn có những lợi thế ở đất nước này. Ngay trước khi xảy ra chính biến, Bộ trưởng Ngoại giao Trung Quốc Vương Nghị đã tới Myanmar và trong cuộc gặp với Thống tướng Aung Hlaing, ông này đã có những phàn nàn về việc bầu cử có dấu hiệu gian lận.

 

File

Đối với Mỹ, Myanmar không phải là một quốc gia quá quan trọng đối với họ nên việc nước này tác động trực tiếp là gần như không xảy ra. Mỹ cũng đã có một vài hành động như cấm vận, lên án… song Mỹ và Myanmar hầu như không có sợi dây liên kết về kinh tế nên những biện pháp nêu trên không có mấy tác dụng. Chính quyền mới của Tổng thống Biden hiện còn phải lo những vấn đề trong nước, chính vì thế họ đang khá lưỡng lự trong vấn đề Myanmar. Nếu đưa ra các biện pháp mạnh tay hơn, rất có thể Mỹ sẽ đẩy Myanmar vào gần hơn nữa “vòng tay” của nước mà họ không mong muốn. Với các quốc gia phương Tây cũng vậy, ngoài việc đưa ra những tuyên bố về tự do, dân chủ theo cách của họ thì những phản ứng yếu ớt cũng không làm chính quyền quân sự của Myanmar phải dao động.

Đối với ASEAN, vấn đề Myanmar là một bài toán khó đối với khối này. Myanmar là thành viên của khối và các thành viên khác như Singapore, Thái Lan… đầu tư không ít ở đất nước hơn 600 ngàn km vuông này. Một cuộc họp đặc biệt về tình hình Myanmar cũng đã được tổ chức. Các quan chức ngoại giao ASEAN cũng là những người sốt sắng nhất về tình hình Myanmar. Tuy nhiên, có một vấn đề cản trở, đó là theo nguyên tắc của khối thì không được phép can thiệp vào vấn đề nội bộ của nước thành viên. Singapore là nước gay gắt nhất trong ASEAN về vấn đề Myanmar vì họ là nhà đầu tư nước ngoài số một tại đây.  

 

File

Có lẽ, kể từ khi có đủ 10 thành viên, đây là lần đầu tiên ASEAN gặp phải vấn đề khó xử đến như vậy. Trong hội nghị cấp cao sắp tới, Myanmar liệu có tham dự, ai sẽ là người đại diện, nếu là quân đội thì coi như khối đã chấp nhận chính quyền này… một loạt câu hỏi lớn được đặt ra. Đây chính là lúc ASEAN phải thể hiện vai trò trung tâm, thể hiện bản lĩnh của mình hơn là những phát biểu mang tính hình thức của nước đang nắm ghế Chủ tịch - Brunei.

File

Bài: Quang Trung - từ Bangkok

Đồ họa: Hà Nguyên