Chuyện riêng chung ở đối thoại Shangri-La
File
File

Ngần ấy thời gian đủ để cho diễn đàn này có được uy danh nhất định ở khu vực châu Á - Thái Bình Dương trên phương diện chính trị an ninh thế giới, châu lục, khu vực và quan hệ quốc tế. Singapore coi đấy là một thương hiệu quốc gia. Nhưng qua ngần ấy thời gian, diễn đàn này bộc lộ càng thêm rõ những hạn chế của nó. Trong những lần diễn đàn gần đây, mối quan hệ giữa Mỹ và Trung Quốc gần như chế ngự, khiến cho đối thoại trở nên chẳng khác gì khẩu chiến, tranh luận với nhau thì ít và thuyết trình một chiều thì nhiều. Đối thoại Shangri-La vì thế trở nên đơn điệu và sự kiện đến hẹn lại lên ở khu vực, ồn ào được mấy ngày rồi sau đó lặng im. Dù vậy, diễn đàn này cũng vẫn còn có thể được sử dụng làm một chiếc hàn thử biểu về tình hình chính trị an ninh ở châu lục và khu vực cũng như về thực trạng mức độ quan hệ giữa các đối tác với nhau, đặc biệt giữa Mỹ và Trung Quốc cũng như giữa các nước ở khu vực Đông Bắc Á và Đông Nam Á với Mỹ và Trung Quốc. Những cuộc trao đổi song phương bên lề diễn đàn này được coi trọng và vì thế góp phần duy trì giá trị của diễn đàn.

Đối thoại Shangri-La năm nay ở Singapore được thế giới để ý đến nhiều hơn bởi quan hệ giữa Mỹ và Trung Quốc hiện không được bình thường, bởi trong những chuyện chính trị an ninh dai dẳng lâu nay ở châu lục và hai khu vực nói trên đều có những chuyển biến mới. Trong bối cảnh tình hình như thế, Trung Quốc lần đầu tiên kể từ năm 2011 lại cử bộ trưởng quốc phòng tới dự. Đối với cá nhân quyền bộ trưởng quốc phòng Mỹ Patrick Shanahan thì diễn đàn năm nay cũng là lần đầu tiên tham dự.  

Mối quan hệ giữa Mỹ và Trung Quốc hiện trong tình trạng và thời kỳ không được êm thấm. Bất hoà giữa hai bên đã vượt quá phạm vi của cuộc xung khắc thương mại thuần tuý, đã mang đặc tính và bản chất biểu trưng cho cả mối quan hệ giữa hai nước chứ không còn chỉ là một vụ việc riêng lẻ và cụ thể trong mối quan hệ này. Tổng thống Mỹ Donald Trump đã không còn thuần túy theo đuổi mỗi mục tiêu nữa là khắc phục thâm hụt của Mỹ trong trao đổi thương mại song phương với Trung Quốc mà còn cả ép buộc Trung Quốc mở cửa thị trường nhiều hơn cho doanh nghiệp Mỹ, tiến hành những cuộc cải cách về thể chế và cơ cấu kinh tế mà Trung Quốc không dễ dàng có thể thực hiện được. Đối với phía Mỹ, chủ đích là công khai cạnh tranh chiến lược với Trung Quốc trên mọi phương diện, trước hết là không để cho Trung Quốc vươn lên vị trí hàng đầu thế giới ở những ngành khoa học kỹ thuật hiện đại và công nghệ cao ngay trong những thập kỷ đầu này của thế kỷ 21.

File

Về chính trị an ninh khu vực, Mỹ đã mở kênh đối thoại trực tiếp với Triều Tiên để giải quyết vấn đề chương trình hạt nhân và tên lửa của Triều Tiên cũng như vấn đề chiến tranh và hoà bình trên bán đảo Triều Tiên mà bớt được phụ thuộc vào Trung Quốc. Mỹ vẫn đứng về phía Nhật Bản trong chuyện Trung Quốc tranh chấp chủ quyền lãnh thổ với Nhật Bản, tức là vẫn khẳng định và duy trì cam kết đảm bảo an ninh cho Nhật Bản. Mỹ không chỉ vẫn duy trì mà còn đẩy mạnh mối quan hệ chính trị, quân sự và quốc phòng với Đài Loan, tăng cường hoạt động và hiện diện quân sự trực tiếp ở khu vực vùng biển giữa Trung Quốc và Đài Loan để trấn an Đài Loan, răn đe Trung Quốc.  

Ở khu vực Biển Đông, bất đồng quan điểm và xung khắc lợi ích chiến lược cơ bản giữa Mỹ và Trung Quốc trở nên công khai hơn và quyết liệt hơn trước rất nhiều. Với những tuyên bố chính sách và hành động cụ thể trên thực địa, Mỹ không chỉ cáo buộc Trung Quốc gây mất an ninh và ổn định, quân sự hoá và cản trở tự do hàng hải ở khu vực Biển Đông mà còn tăng cường hoạt động quân sự ở khu vực này.

Tất cả những bất hòa quan điểm và xung khắc lợi ích này giữa Mỹ và Trung Quốc đều được thể hiện sinh động trong cuộc khẩu chiến giữa ông Shanahan và bộ trưởng quốc phòng Trung Quốc Nguỵ Phượng Hoà. Mỹ tiếp tục sử dụng và tận dụng diễn đàn Đối thoại Shangri-La ở Singapore để tập hợp lực lượng trong khu vực và cô lập Trung Quốc ở châu lục và khu vực về chính trị, an ninh, quân sự và quốc phòng. Trung Quốc xem ra cũng đã nhận thấy rằng không thể để cho Mỹ chế ngự diễn đàn mà phải tận dụng và lợi dụng diễn đàn để đáp trả Mỹ và ngăn cản Mỹ thành công với việc tập hợp được lực lượng trong khu vực gây bất lợi cho Trung Quốc.

Từ diễn đàn Đối thoại Shangri-La ở Singapore năm nay có thể thấy là so với trước mọi vấn đề chính trị an ninh của châu lục và khu vực đều vẫn chưa được giải quyết và thậm chí còn đã diễn biến theo chiều hướng nghiêm trọng thêm, mọi chuyện chính trị an ninh ở khu vực châu Á - Thái Bình Dương vẫn xoay quanh trục quan hệ giữa Mỹ và Trung Quốc là chủ yếu mà hai đối tác này không có ý định cùng nhau sử dụng diễn đàn này để tìm kiếm giải pháp cho các vấn đề nói trên mà chỉ tận dụng nó để xử lý chuyện quan hệ song phương với nhau. Những năm trước đây đã như thế, năm nay vẫn thế và mấy năm tới chắc chắn sẽ vẫn còn như thế.  

Cũng chính vì thế mà diễn đàn này hiện đứng trước thách thức lớn về tiếp tục tồn tại và vai trò. Quan hệ giữa Mỹ và Trung Quốc cả trong thời gian tới sẽ chưa khác biệt  nhiều so với hiện tại cũng như các vấn đề của châu lục và khu vực đều vẫn chưa thể có được từ diễn đàn những gợi mở ý tưởng giải pháp khả thi và điều này vẫn tiếp tục chi phối diễn đàn trong năm tới và cả những năm tiếp theo sau nữa. Mà nếu cứ như vậy thì phần phụ và không chính thức ở diễn đàn ngày càng thêm ý nghĩa và giá trị hơn phần chính thức của diễn đàn. Sau 18 lần diễn ra, Đối thoại Shangri-La ở Singapore giờ đã đến lúc cần phải được cải tổ cơ bản cho thích hợp với thời mới và đáp ứng được yêu cầu cũng như mong đợi trong thời mới./.

 

Bài: La Phù

Đồ họa: Hà Nguyên