Chưa có lối thoát cho cuộc xung đột ở miền Đông Ukraine
File

Trong 7 năm xung đột tại miền Đông nam Ukraine, không dưới 30 lệnh ngừng bắn đã được thông qua, song liên tiếp đổ vỡ. Lệnh ngừng bắn mới nhất được thiết lập vào tháng 7/2020 và từ tháng 1/2021, số lần vi phạm đã gia tăng mạnh. Đến cuối tháng 2 vừa qua, các vụ xả súng được ghi nhận trong khu vực hầu như mỗi ngày, bao gồm cả việc sử dụng súng cối và súng phóng lựu đạn. Các bên đổ lỗi cho nhau về sự leo thang căng thẳng. Ukraine tiếp tục điều lực lượng, vũ khí mới tới đường giới tuyến ở Donbass. Trong một số phát ngôn, Kiev bày tỏ mong muốn giành lại khu vực này, thậm chí cả bán đảo Crime bằng sức mạnh. Giới lãnh đạo Ukraine kêu gọi các bên ủng hộ, mong muốn NATO nhanh chóng kết nạp nước này làm thành viên và coi đây là cách duy nhất để giải quyết cuộc xung đột ở Donbass.  

Hành động đe dọa của Kiev đối với Donbass đã vấp phải phản ứng quyết liệt từ phía Nga, vốn hậu thuẫn cho phe ly khai, với lý do bảo vệ những người Nga đang sinh sống ở đây. Nga đã gia tăng di chuyển lực lượng và vũ khí đến khu vực biên giới với Ukraine. Việc này khiến dư luận quốc tế lo ngại về nguy cơ bùng phát chiến tranh giữa Nga và Ukraine. Nhưng Nga nhiều lần tuyên bố, nước này không đe dọa bất kỳ ai, bao gồm Ukraine, việc điều quân là trên lãnh thổ của mình, nhằm tăng cường đảm bảo an ninh quốc gia. Trên thực tế, giới quan sát đều có chung nhận định, hành động của Moscow một mặt gửi tới Kiev cảnh báo rằng “đừng đùa với lửa”, mặt khác gửi tín hiệu tới Mỹ rằng “đừng để khách hàng không được giám sát”.

File

Có vẻ như lập trường của Moscow đã được lắng nghe và đánh giá một cách tỉnh táo. Phía Ukraine đã lùi bước và tuyên bố rằng, sẽ không có chiến tranh. Tổng tư lệnh quân đội Ukraine Ruslan Khomchak cho biết: “Việc giải phóng các vùng lãnh thổ tạm thời bị chiếm đóng chắc chắn sẽ dẫn đến cái chết của một số lượng lớn dân thường và thương vong trong quân đội, điều này là không thể chấp nhận được đối với Ukraine”. Cuối tháng Tư vừa qua, Nga tuyên bố, đã hoàn thành việc kiểm tra sự sẵn sàng chiến đấu của các lực lượng và rút quân cũng như thiết bị, vũ khí khỏi khu vực biên giới với Ukraine.  

 

File

Sự cứng rắn của Nga khiến cho Ukraine rơi vào tình cảnh “tiến thoái lưỡng nan”, đánh chiếm lại Donbass là chưa thể, mà đàm phán cũng không muốn. Kể từ năm 2014, Kiev đã tiến hành một chiến dịch quân sự chống lại các cư dân của Donbass, những người từ chối công nhận kết quả của cuộc đảo chính và chính phủ mới ở Ukraine. Vào tháng 2/2015, tại thủ đô của Belarus, một văn kiện đã được ký kết mang tên “Tập hợp các biện pháp về các thỏa thuận Minsk”, thường được gọi đơn giản là “các thỏa thuận Minsk” hoặc “Minsk-2”. Theo thỏa thuận này, quân đội chính phủ Ukraine và phe đối lập phải rút vũ khí hạng nặng ra khỏi khu vực chiến tuyến, Kiev sẽ phải trao quy chế tự trị đặc biệt cho miền Đông Ukraine và để các cuộc bầu cử địa phương diễn ra ở đó. Thế nhưng, cho đến nay, Thỏa thuận Minsk vẫn chưa được thực hiện. Tổng thống Zelensky kể từ khi lên nắm quyền vào năm 2019, vẫn chưa muốn trao quy chế tự trị cho khu vực Donbass, bởi ông cho rằng quyết định này không khác gì hành động đầu hàng phe đối lập.  

Ngày 3/5 vừa qua, người đứng đầu phái đoàn Kiev tham gia nhóm liên lạc về Donbass, Leonid Kravchuk cho biết, Ukraine không loại trừ việc từ chối tiếp tục đàm phán Minsk về một giải pháp ở Donbass và sẽ tìm cách thay đổi hình thức của quá trình đàm phán, nếu nước này quyết định, rằng nó không mang lại kết quả, “cần tìm kiếm các định dạng khác”. Theo quan điểm của Kiev, sự thay đổi về hình thức có thể đồng nghĩa với việc thay đổi thành phần các bên tham gia và gia tăng vị thế của những người tham gia. Ông Kravchuk nhấn mạnh rằng, “hoặc ra khỏi định dạng Minsk, hoặc mở rộng định dạng này, chuyển nó sang châu Âu, thay đổi thành phần cho các quan chức cấp cao hơn và để những tài liệu này hoàn toàn tuân thủ luật pháp quốc tế và có tính ràng buộc”. Ông giải thích rằng, phía Ukraine sẽ xác định lập trường của mình đối với các cuộc đàm phán Minsk dựa trên các hành động mà châu Âu và Mỹ sẽ thực hiện, cũng như dựa trên kết quả của các cuộc gặp có thể giữa Tổng thống Nga Vladimir Putin và Tổng thống Mỹ Joe Biden, cũng như giữa Tổng thống Nga Vladimir Putin và Tổng thống Ukraine Vladimir Zelensky sắp tới. Sau tất cả các cuộc họp và quyết định được đưa ra, Ukraine cuối cùng sẽ có thể đưa ra quan điểm của mình trong các cuộc đàm phán Minsk. Trước đó, ông Kravchuk cũng đã đề cập đến việc chuyển địa điểm đàm phán khỏi thủ đô Minsk của Belarus sang một nước châu Âu khác.

 

File

Tổng thống Ukraine V.Zelensky, trong một cuộc phỏng vấn với Financial Times được xuất bản vào cuối tháng 4, đã từ chối đàm phán với đại diện của các nước cộng hòa tự xưng ở Donbass và nói rằng, để giải quyết xung đột, cần phải sửa đổi các thỏa thuận Minsk hoặc từ bỏ chúng, cũng như mở rộng định dạng Normandy (bao gồm Đức, Pháp, Ukraine và Nga) bằng cách kết nối thêm Anh, Mỹ và Canada.

Chính trị gia, nguyên đại biểu Quốc hội Ukraine Alexei Zhuravko cho rằng, Thỏa thuận Minsk “đã không hoạt động trong một thời gian dài. Và chính Ukraine phải chịu trách nhiệm về điều này”. Theo ông, Kiev có ý định cắt đứt mọi quan hệ với Donbass, vì họ muốn thay đổi nền tảng cho các cuộc đàm phán. Đại diện của Cộng hòa nhân dân tự xưng Donetsk và Lugansk sẽ không đến châu Âu để tham gia đàm phán, vì Kiev đã khởi tố các vụ án hình sự chống lại họ. Chỉ Minsk cung cấp đảm bảo an ninh cho tất cả những người tham gia đối thoại, châu Âu sẽ không thể làm điều này. Chuyên gia Alexei Zhuravko cũng cho biết, các binh sĩ của Lực lượng vũ trang Ukraine vẫn tiếp tục nổ súng hàng ngày vào các khu dân cư hòa bình của Donbass, bất chấp chế độ ngừng bắn có hiệu lực trong khu vực. Ông nhấn mạnh rằng, Ukraine từ lâu đã chấm dứt các thỏa thuận Minsk, nhưng chỉ đơn giản là không thể thừa nhận nó một cách trực tiếp. Trên thực tế, Kiev đang mở đường cho một cuộc chiến mới. Câu hỏi duy nhất là khi nào nó sẽ bắt đầu. Vì một lý do nào đó, chuyên gia chắc chắn rằng, tình hình chiến sự ở Donbass sớm muộn gì cũng sẽ bùng phát. Sau đó sẽ có thể giải quyết chỉ bằng hai cách: Đưa lực lượng gìn giữ hòa bình ra tiền tuyến, hoặc bằng một chiến dịch của lực lượng dân quân Donbass chống lại Kiev.  

 

File

Vậy Nga sẽ can thiệp quân sự vào Donbass trong trường hợp nào? Phó Chủ tịch Viện Khoa học Tên lửa và Pháo binh Nga, Tiến sĩ Khoa học Quân sự Konstantin Sivkov cho biết: “Theo Hiến pháp Nga, cần phải có một cuộc khủng bố quy mô lớn chống lại người dân địa phương. Các vụ nổ súng đang được tiến hành giữa các quân đội, khi đó, các lực lượng vũ trang Nga có nghĩa vụ bảo vệ biên giới của mình. Quan điểm là Nga phải bảo vệ cuộc sống và sức khỏe của công dân mình. Tổng thống phải được sự đồng ý của Quốc hội Liên bang Nga về việc đưa quân đội vào lãnh thổ của một quốc gia khác”. Ông lưu ý, hiện có 600 nghìn công dân Nga đang sống trên lãnh thổ Ukraine. Chuyên gia Sivkov cũng nhận định rằng, trong trường hợp xảy ra leo thang xung đột giữa lực lượng của Kiev với dân quân Donbass, NATO sẽ không cung cấp cho Kiev bất cứ thứ gì, vì họ quan tâm để Nga tham gia vào việc này. Sau Nga là NATO - đây là kịch bản tồi tệ nhất.  

 

File

Thời gian gần đây, Mỹ liên tục bày tỏ sự ủng hộ Ukraine về chủ quyền và toàn vẹn lãnh thổ, cung cấp trợ giúp quân sự. Ngày 5 - 6 tháng 5, Ngoại trưởng Mỹ Antony Blinken đã đến thăm Ukraine. Theo ý kiến chuyên gia, đây là một tín hiệu của Mỹ đối với Nga trước khi diễn ra cuộc gặp của Tổng thống J.Biden với Tổng thống V.Putin, rằng Washington sẽ hành động cứng rắn với Moscow liên quan đến tình hình Ukraine. Ukraine không chỉ được coi là nhân tố kiềm chế Nga, mà còn là phương tiện “huấn luyện” châu Âu. Mỹ không từ bỏ hy vọng kéo Ukraine (sau đó là Moldova và Gruzia) vào NATO.  

Đối với Nga, việc Ukraine gia nhập NATO được hiểu là một bước tiến tới chiến tranh với Nga, với tất cả những hậu quả thảm khốc. Do đó, Nga sẽ luôn cảnh giác và ngăn cản. Mỹ và các nước phương Tây có vì Ukraine mà mạo hiểm đối đầu với Nga hay không, hiện chưa có câu trả lời rõ ràng.

File

Bài: Anh Tú - từ Moscow

Đồ họa: Hà Nguyên