Chính trị an ninh thế giới 2019

Về cơ bản có thể thấy thế giới năm 2019 không bị bất an, bất ổn như những năm trước đó. Trên thế giới vẫn còn có xung đột vũ trang nhưng không bùng phát chiến tranh mới và những cuộc chiến tranh hay nội chiến dai dẳng lâu nay đều không gia tăng đáng kể mức độ quyết liệt hoặc đều dần định hướng tới giải pháp. Điều rất đáng được chú ý ở đây bởi từ đấy có thể tiên liệu được về triển vọng tình hình chính trị an ninh thế giới cho năm tới và cho thời gian tới là mức độ căng thẳng và đối địch trong nhiều cặp quan hệ song phương và trong không ít cuộc xung khắc đa phương tăng lên rõ rệt so với năm trước nhưng không đưa đến hệ quả là bùng phát chiến tranh hay đụng độ vũ trang mới.

Chính trị an ninh thế giới năm 2019 vẫn bị chế ngự bởi những chủ đề nội dung của năm trước và thời trước, được bổ sung một số diễn biến mới nhưng chưa cho thấy có sự đổi khác về chiều hướng diễn biến của tất cả những vấn đề ấy.  

Mối quan hệ giữa Mỹ với Nga và trong chừng mực nhất định cả với Trung Quốc vẫn đóng vai trò quyết định nhất đối với chính trị an ninh thế giới. Thêm vào đó là khúc mắc song phương của Mỹ với một số đối tác riêng biệt với tác động tới chính trị an ninh khu vực và động chạm tới vai trò cũng như ảnh hưởng của Nga và Trung Quốc. Mỹ và Trung Quốc vướng mắc nhau lâu nay về chính trị an ninh chủ yếu ở khu vực Đông Bắc Á và ở khu vực Biển Đông, bên cạnh chuyện mối quan hệ của hai đối tác này với Đài Loan. Không kể đến cuộc xung khắc thương mại mà Mỹ đã phát động nhằm vào Trung Quốc trong khuôn khổ cuộc cạnh tranh chiến lược chung, quan hệ giữa hai bên năm 2019 khúc mắc hơn trước trong vấn đề Đài Loan và tình hình chính trị an ninh ở khu vực Biển Đông trong khi lại khá yên bình liên quan đến khu vực Đông Bắc Á. Ở khu vực này, quan hệ giữa Mỹ và Trung Quốc năm 2019 khá suôn sẻ nhờ những tiến trình hòa bình và hòa giải giữa Mỹ với Triều Tiên và giữa Triều Tiên với Hàn Quốc tuy không duy trì được đà tiến triển tích cực đã có được nhưng cũng không đến nỗi bị thụt lùi hay bị đảo ngược.  

File

Tại đây, Mỹ và Trung Quốc vẫn dè chừng nhau, nhưng không công khai xung khắc nhau. Trong vấn đề Đài Loan hay tình hình chính trị an ninh ở khu vực Biển Đông thì lại khác khi Mỹ không chỉ có những phát ngôn cứng rắn với Trung Quốc mà còn có nhiều hành động cụ thể nhằm phát đi thông điệp về phía Trung Quốc là Mỹ không để cho Trung Quốc muốn làm gì thì làm, đặc biệt về quân sự. Nhìn nhận như thế sẽ thấy mối quan hệ giữa Mỹ và Trung Quốc tác động trực tiếp đến tình hình hiện tại và trong tương lai về chính trị an ninh ở cả hai khu vực này.

Giữa Mỹ và Nga trong năm 2019 là chuyện chính trị an ninh khu vực ở châu Âu, ở vùng Trung Đông, Bắc Phi và vùng Vịnh nhưng lại có tầm ảnh hưởng tới chính trị an ninh thế giới nói chung. Về cơ bản, cặp quan hệ này trong năm 2019 không được cải thiện đáng kể gì nhưng cũng không tồi tệ thêm. Nghịch lý nổi bật nhất ở cặp quan hệ song phương này là trong thực chất không gay cấn, căng thẳng và đối địch như biểu hiện ra bên ngoài. Mỹ chơi với Nga cuộc chơi chính trị an ninh tầm vóc thế giới trong chuyện giải trừ vũ khí hạt nhân hay xử lý vấn đề hạt nhân của Iran trong khi để mặc cho Nga tự xử lý những chuyện ở châu Âu và ở Syria, thể hiện rõ nét nhất ở chỗ Mỹ không còn đóng vai trò chủ chốt trong xử lý quan hệ của NATO với Nga và đứng ngoài việc EU xử lý quan hệ với Nga cũng như buông bỏ Syria. Vì quan điểm chính sách của Mỹ đối với EU và NATO nhưng đồng thời cũng còn vì Mỹ như thế với Nga và Mỹ rút quân đội ra khỏi Syria mà sự phân rẽ giữa Mỹ với EU và NATO trong năm 2019 trở nên sâu sắc và trầm trọng hơn trước.

Những cặp quan hệ giữa các đối tác lớn khác với nhau cũng như giữa họ với ba đối tác này trong năm 2019 đều không có đột biến, không nảy sinh trắc trở và bất đồng mới trong khi bất hoà dai dẳng lâu nay lại được nỗ lực khắc phục với kết quả chưa nhiều nhưng cũng có tác động rất tích cực cho triển vọng tương lai của các cặp quan hệ song phương ấy. Tuy nhiên, tất cả các cặp quan hệ này đều vẫn chưa có được bước phát triển mang tính đột phá mới hay chuyển giai đoạn. Tiếp cận theo cách tích cực thì cũng có thể nhận thấy rằng dù sao thì cục diện quan hệ quốc tế năm 2019 ổn định chứ không bị xáo trộn.

File

Trên phương diện chính trị an ninh thế giới liên quan trực tiếp tới các đối tác quan trọng này, tất cả các vấn đề chính trị an ninh thời sự của khu vực, châu lục và thế giới nổi cộm dai dẳng thời gian qua tuy diễn biến khác nhau nhưng đều gay cấn thêm về chính trị và dư luận nhưng không biến tướng thành đụng độ quân sự, xung đột bạo lực hay chiến tranh dữ dội mới như vấn đề hạt nhân và tên lửa của Iran và Triều Tiên, chiến sự ở Iraq, Syria và Afghanistan. Mỹ thực hiện việc rút quân đội ra khỏi Syria và thúc đẩy đàm phán hoà bình với Taliban để rút quân đội ra khỏi Afghanistan. Mối quan hệ giữa Mỹ và Iran đối địch quyết liệt như chưa từng thấy nhưng cả hai bên đều không để xảy ra đụng độ quân sự trực tiếp với nhau. Ukraine ở châu Âu hay Venezuela ở Mỹ Latinh, Sudan ở châu Phi hay giữa Pakistan và Ấn Độ ở châu Á cũng đều có những chuyển biến mới nhưng không bùng phát nội chiến hay xung khắc quân sự.

Nhìn từ giác độ tương quan lực lượng và điều chỉnh chính sách thì có thể thấy Mỹ tiếp tục giảm cam kết đối với thế giới bên ngoài, với đồng minh và đối tác để sắp xếp lại quan hệ của Mỹ với tất cả các đồng minh và đối tác. Nga trở nên nổi bật hơn về chính trị an ninh thế giới ở châu Âu và ở khu vực Trung Đông, Bắc Phi và vùng Vịnh. Trung Quốc bị cạnh tranh chiến lược quyết liệt ở khu vực châu Á - Thái Bình Dương và châu Phi. EU ngày càng thêm thất thế và sa sút vai trò ở châu Âu cũng như trên thế giới mà nguyên do không chỉ đơn thuần là bị luẩn quẩn trong chuyện nước Anh ra khỏi EU. Bối cảnh chung ấy thuận lợi cho nhiều nước như Nhật Bản hay Ấn Độ và cả Thổ Nhĩ Kỳ nỗ lực và chủ động vươn tới vai trò chính trị khu vực và thế giới to lớn hơn.

File

Trung Đông, Bắc Phi và vùng Vịnh vẫn là điểm nóng nhất về chính trị an ninh thế giới. Cuộc chiến chống khủng bố mà biểu hiện cụ thể nhất là chống tổ chức Nhà nước Hồi giáo (IS) ở đây có được bước chuyển quyết định với việc IS bị đập tan ở Iraq và Syria cũng như thủ lĩnh của IS đã bị truy sát và tiêu diệt. Nhưng IS vẫn còn là mối đe doạ và thách thức an ninh đối với cả thế giới trong thời gian tới. Sự tập trung và chồng lấn của đồng thời nhiều vấn đề chính trị an ninh thế giới vào khu vực này khiến cho mức nhiệt của xung đột vũ trang, chiến tranh và nội chiến cũng như bất đồng và bất hoà giữa nhiều đối tác với nhau trong năm 2019 nói chung nếu không tăng lên chút nào thì cũng chưa thấy có biểu hiện thuyên giảm.

Khu vực Mỹ Latinh chuyển biến sôi động và sâu sắc hơn cả trong năm 2019. Venezuela, Ecuador, Chile, Brazil, Argentina, Uruguay,... đều đang có những thay đổi rất cơ bản về chính trị và xã hội, về kinh tế và quyền lực nhà nước. Điều đáng chú ý là những diễn biến mới ấy đang dần tụ hợp lại thành làn sóng và xu hướng. Chúng có nguyên nhân nội sinh ở các nước liên quan nhiều hơn là kết quả tác động và chi phối từ bên ngoài cho dù không hoàn toàn biệt lập với những tác động và chi phối từ bên ngoài.

2019 là năm buồn nhiều hơn vui, nhiều lo âu và hoài nghi hơn vui mừng và lạc quan đối với EU. Brexit, Ukraine, sự trỗi dậy của các lực lượng dân túy, tăng trưởng kinh tế trì trệ, xung khắc thương mại với Mỹ, nội bộ bất đồng và phân hoá sâu sắc, bế tắc định hướng chiến lược và ý tưởng gây dựng tương lai khiến cho EU vẫn bị giam cầm bên trong chứ chưa thoát được ra khỏi cái bóng của chính nó. Chắc chắn phải mất thêm nhiều thời gian thì EU mới khôi phục được uy danh, vị thế và hào quang như đã từng có được ở châu Âu và trên thế giới.

Những sự kiện chính trị an ninh nổi bật nhất trên thế giới trong năm 2019 phản ánh mức độ sôi động của diễn biến tình hình, nhưng lại không phải luôn thể hiện đúng bản chất thật sự của nhiều diễn biến ấy cũng như mức độ tác động của chúng. Đáng được để ý đến nhất là việc Mỹ rút quân đội ra khỏi Syria và tiêu diệt thủ lĩnh IS al-Baghdadi; ông Trump gặp nhà lãnh đạo Triều Tiên ở Bàn Môn Điếm và trở thành tổng thống đương nhiệm đầu tiên của Mỹ đặt chân lên lãnh thổ của Triều Tiên; đối địch giữa Mỹ cùng đồng minh với Iran ở vùng Vịnh; chuyện xung khắc thương mại giữa Mỹ và Trung Quốc; chuyện bê bối và tai tiếng của ông Trump ở Mỹ khiến nước Mỹ sôi động về khả năng ông Trump bị quốc hội luận tội và phế truất; Brexit ở châu Âu.....  

Năm 2020, sự kiện chi phối rất đáng kể tình hình chính trị an ninh của thế giới là cuộc vận động tranh cử tổng thống ở Mỹ. Vì mục tiêu được tái cử, ông Trump chắc chắn sẽ có không ít quyết sách bất ngờ ảnh hưởng và tác động trực tiếp đến diễn biến của chính trị an ninh thế giới trong năm tới.