Chai nước và sự công bằng

Chuyến xe đêm từ một tỉnh miền núi về xuôi quá vắng! Lái và lơ xe tất bật chạy ra tận cổng vẫy khách. Một khách trung tuổi bước lên xe. Anh quẳng đôi dép gói trong ni lông lên giường, vọt ra mở thùng lấy các chai nước (đã để sẵn cho khách) rồi lom khom chạy vào đưa tận tay cho từng người đã yên vị trên giường. Có người thiu thiu ngủ, anh cứ đặt một chai sẵn bên cạnh. Ai cũng có phần.

Tưởng nhà xe hôm nay bất ngờ chu đáo, một số lắc đầu xua tay vì không khát nhưng anh hất hàm nháy mắt, nói không uống đem về, tội gì, chúng nó tính cả vào tiền vé của mình rồi đấy!

Hóa ra anh cũng là khách đi xe. Khuôn mặt anh gân guốc khắc khổ, ánh nhìn hiền lành, nụ cười thường trực phô hàm răng hơi vẩu xỉn thuốc lào. Chả cần tinh ý cũng biết anh là một nông dân chất phác, một người lao động thực thụ.

Vài người bắt chuyện với anh thay lời cảm ơn một việc làm họ cho là hành hiệp, đầy tinh thần nghĩa cử.

Việc làm của anh đã thấp thoáng có trong lịch sử và trong cả văn học. Rất có thể anh nghĩ nhà xe đại diện cho bọn giàu có, lực lượng cường hào ác bá bủn xỉn ti tiện, chuyên bóc lột dân lành. Dân lành ở đây - theo anh - là hành khách trên xe. Chính vì thế cần phải phân bổ lại của cải xã hội cho công bằng, theo cách nghĩ của anh.

Chắc chắn anh đang vui vì một việc làm anh cho là đã giúp được mọi người. Nhiều người trên xe có cảm tình với anh vì anh là người tốt, nghĩa khí, hào hiệp. Chắc chắn thế! Tôi cũng khẳng định anh là người tốt.

Hình ảnh và việc làm của anh làm tôi nhớ tới nhân vật Robin Hood trong truyện cùng tên của Anh, đã dựng thành phim; hay nhân vật Ishikawa Goemon (thế kỷ XVI) của Nhật Bản. Họ đại diện cho những cá nhân chuyên đi cướp của kẻ giàu chia cho dân nghèo. Anh thì không “cướp” nhưng cũng có ý lấy của “người có điều kiện” hơn để phân chia cho tầng lớp nghèo khó hơn.

Cả nhân vật huyền thoại lẫn có thực nói trên đều sống ở thể chế độc tài quân sự phong kiến, có bất mãn thù hằn với chính quyền. Họ muốn giải tỏa bức xúc trong bối cảnh bị kềm kẹp, áp bức nên đi cướp bóc của đám chức sắc tôn giáo, quan chức để phản ứng lại xã hội và thể hiện mong ước có một cuộc sống tốt đẹp hơn.

Đấy là chuyện thời xưa, còn giờ có nhiều cách giúp người nghèo mà không cần cướp bóc, không cần lấy của bất kỳ ai. Chính vì thế khi chuyển sang phim hoạt hình, các nhà làm phim đã hoá thân nhân vật Robin Hood thành con cáo, mà cáo trong văn hóa phương Tây không phải con vật đại diện hoặc tượng trưng cho những điều tốt đẹp.

Một xã hội văn minh, có sự điều chỉnh hợp lý bằng luật pháp và chính sách, thì người giàu đã buộc phải đóng góp cho xã hội trong quá trình làm giàu rồi. Và trên thực tế, tầng lớp giàu có ở nhiều quốc gia văn minh cũng thấy trách nhiệm với cộng đồng nên đã tự nguyện hiến tặng phần lớn tài sản cho xã hội.

Tôi trân trọng người hành khách - người nông dân chất phác đã cho tôi chai nước nhưng cách hành xử công bằng của anh khiến tôi suy nghĩ.  

Khi hiểu công bằng không đến nơi đến chốn rất dễ mất phương hướng, dẫn tới hành xử công bằng một cách méo mó và cực đoan. Xây dựng một xã hội công bằng bằng cách san gạt bất minh hoặc vô lý tài sản của người giàu cho người nghèo chưa bao giờ thành công.n

File
File