Buông bỏ để vớt vát
File

Ông Biden chắc hẳn có chủ ý khi đưa ra quyết định này trong khoảng thời gian 100 ngày cầm quyền đầu tiên và lựa chọn thời hạn cuối cùng là thời điểm đúng 20 năm ngày xảy ra sự kiện ở New York và Washington mà bản chất là nước Mỹ bị tấn công khủng bố, ngày 11/9/2001. Vì sự kiện này mà nước Mỹ phát động cuộc chiến tranh ở Afghanistan. Khi ấy, Tổng thống Mỹ George W. Bush cho rằng, chính quyền Taliban ở Afghanistan đã dung túng mạng lưới khủng bố quốc tế Al-Qeada của Osama bin Laden để mạng lưới khủng bố này tiến hành những cuộc tấn công khủng bố nước Mỹ. Mỹ phát động chiến tranh và NATO cùng một số đồng minh khác đã tham chiến để biểu thị sự ủng hộ Mỹ. Chỉ sau thời gian ngắn, Mỹ và đồng minh đã lật đổ được thể chế của Taliban ở Afghanistan và dựng lên được chính thể mới ở nơi đây, nhưng không tiêu diệt được Taliban, không có được giải pháp chính trị hòa bình cho Afghanistan nên sa lầy từ đó ở Afghanistan về chính trị và an ninh, quân sự và tài chính.  

 

File

anh lâu dài nhất và tốn kém nhất đối với nước Mỹ trong lịch sử từ khi lập quốc đến nay. Ông Biden là tổng thống Mỹ thứ 4 phải xử lý hậu quả và hệ luỵ của nó. Thật ra, ông Biden chỉ thực hiện những gì đã được người tiền nhiệm là ông Donald Trump quyết định. Ông Trump ký kết hoà ước với Taliban và định ra thời hạn rút quân Mỹ ra khỏi Afghanistan là ngày 1/5/2021 với điều kiện Taliban không đe dọa an ninh của Mỹ nữa, không tiến hành tấn công khủng bố Mỹ nữa và tham gia vào tiến trình hòa bình, hòa giải và hòa hợp dân tộc ở Afghanistan, tức là phải chuyển biến từ một lực lượng vũ trang thành một tổ chức chính trị ở Afghanistan và tham gia vào giải pháp chính trị hòa bình cho Afghanistan. Ông Biden chỉ lùi thời hạn rút quân mấy tháng nhưng đáng chú ý là không gắn với bất kỳ điều kiện tiên quyết nào đối với Taliban hay đối với chính quyền hiện tại ở Afghanistan. Ông Biden không còn cần phải chuẩn bị dư luận ở Mỹ cho quyết định chấm dứt cuộc chiến tranh của Mỹ ở Afghanistan bởi việc ấy đã được người tiền nhiệm làm, mà chỉ cần biện giải vì sao lại lựa chọn thời điểm ngày 11/9 năm nay. Lời giải thích của ông Biden rất đơn giản khi chỉ là “Hai mươi năm sau sự việc ngày 11/9/2001 ở Mỹ, nước Mỹ không còn lý do gì nữa để tiếp tục có quân đội ở Afghanistan”.  

 

File

Ở phía sau đấy ẩn hiện 2 lý do chính giải thích quyết định mang tính số phận đối với nước Mỹ này của ông  Biden. Thứ nhất là Mỹ và đồng minh không có triển vọng nào giành về được chiến thắng hoàn toàn ở Afghanistan trong thời gian tới. Taliban không bị tiêu diệt mà ngày càng gia tăng thêm thế và lực về chính trị cũng như quân sự ở Afghanistan. Chính thể ở Afghanistan không gây dựng nên tiến trình hòa bình, hoà giải và hòa hợp dân tộc thành công đến mức buộc Taliban phải tham gia hoặc thống nhất được tất cả các phe cánh khác đến mức đủ mạnh để có thể tự đương đầu với Taliban về quân sự. Chừng nào còn quân đội Mỹ và đồng minh triển khai trên lãnh thổ Afghanistan thì chừng ấy sẽ vẫn còn dai dẳng cục diện chính trị an ninh và tương quan lực lượng như thế ở Afghanistan mà gánh nặng tài chính và quân sự đối với Mỹ và đồng minh càng thêm lớn cũng như rủi ro về an ninh đối với họ càng thêm tăng. Một khi đã ý thức được là không thể thắng được cuộc chiến tranh này thì chấm dứt nó càng sớm và càng dứt khoát sẽ chỉ càng tốt cho Mỹ. Lý do thứ hai là đã từ nhiều năm nay rồi ở nước Mỹ, dân chúng đâu có còn mặn mà gì nữa mà đã trở nên mệt mỏi về cuộc chiến tranh này. Họ muốn chính quyền chấm dứt cuộc chiến tranh và rút hết binh lính Mỹ ra khỏi Afghanistan. Ông Trump dùng việc rút quân để có được tác dụng dân túy tối đa từ khẩu hiệu “Nước Mỹ trước hết”, trong khi ông Biden vừa không bỏ qua tác động ấy lại vừa có nhu cầu tập trung nhiều hơn cho cuộc cạnh tranh chiến lược với Trung Quốc trên mọi phương diện.  

 

File

Thật ra, ở đây còn có đánh giá của Mỹ là Taliban đe dọa sự tồn vong của chính thể hiện tại ở Afghanistan nhưng không đe dọa trực tiếp an ninh của Mỹ. Phía Taliban bây giờ chắc chắn đã thấm thía bài học là chỉ cần không đe dọa an ninh của Mỹ thì sẽ không còn bị Mỹ coi là kẻ thù. Ngoài ra, ông Biden chấm dứt cuộc chiến tranh ở Afghanistan không có nghĩa là sẽ không còn sẵn sàng lại can thiệp quân sự từ xa vào Afghanistan.

Buông bỏ cuộc chiến tranh để vớt vát những gì còn có thể vớt vát được từ 20 năm chiến tranh ở Afghanistan là mục đích của ông Biden. Làm thế đúng là có mạo hiểm về an ninh và đối ngoại đối với nước Mỹ nhưng lại có lợi rất nhiều cho ông Biden về đối nội. Ông Biden có điểm xuất phát thuận lợi hơn rất nhiều những người tiền nhiệm khi đưa ra quyết định chấm dứt cuộc chiến tranh này cho nước Mỹ.

 

File

Mỹ rút thì các đồng minh không thể tiếp tục ở lại Afghanistan được nữa. Vấn đề lớn nhất đối với Mỹ và đồng minh là tất cả hiện đều không có chiến lược cụ thể nào cho thời kỳ sau khi họ rút quân ra khỏi Afghanistan. Vì thế, rủi ro tiềm ẩn đối với họ về chính trị và an ninh trên hai phương diện. Thứ nhất là Taliban sẽ tận dụng cục diện tình hình chính trị an ninh mới ở Afghanistan như thế nào và các phe phái ở Afghanistan sẽ hợp tác hay nội chiến với nhau trong thời gian tới. Kịch bản nào cũng đều có thể xảy ra và nếu sau chiến tranh là nội chiến thì thực trạng nơi đây đâu có thay đổi cơ bản gì và Mỹ và đồng minh chẳng khác gì uổng công phí lực trong suốt 20 năm qua ở Afghanistan. Thứ hai, Mỹ và đồng minh rút đi sẽ để lại khoảng trống về quyền lực và an ninh cũng như ảnh hưởng ở Afghanistan mà những nước láng giềng chính của Afghanistan là Trung Quốc, Nga, Iran và Pakistan có được cơ hội hiếm thấy để bù lấp nếu biết nắm bắt và tận dụng triệt để. Pakistan và Mỹ có quan hệ hợp tác quân sự và an ninh khá bền chặt nhưng mối quan hệ song phương này nói chung không phải lúc nào cũng êm đẹp. Nga, Trung Quốc và Iran lại là đối thủ nhiều hơn là đối tác của Mỹ và đồng minh ở Afghanistan và khu vực Nam Á. Kịch bản Mỹ và đồng minh bày mâm cho bốn bên kia xơi ở Afghanistan hiện rất dễ xảy ra.

 

File

Chấm dứt cuộc chiến tranh ở Afghanistan là dấu mốc đặc biệt quan trọng trong chiến lược quân sự, an ninh và đối ngoại của Mỹ. Cục diện tình hình ở bên trong Afghanistan và ở khu vực Nam Á đứng trước những biến động mới với tác động và hệ luỵ hiện không thể dự liệu được hết.

Bài: La Phù

Đồ họa: Hà Nguyên