Australia - Big Tech: Cuộc chiến mới bắt đầu
File
File

Trong những năm gần đây, với ưu thế vượt trội và không thể cạnh tranh về công nghệ, các “big tech” như Google và Facebook đang tác động tới mọi mặt của đời sống xã hội tại Australia, từ việc kiểm soát, cung cấp thông tin đến người dùng tới việc kiếm lời dựa trên những thông tin thu thập từ khách hàng và cả việc chiếm lĩnh thị trường quảng cáo. Trước thực tế này, chính phủ Australia đã đề nghị Ủy ban Cạnh tranh và Người tiêu dùng Australia (ACCC) điều tra về ảnh hưởng của các nền tảng xã hội đối với Australia. Sau 18 tháng điều tra, đến tháng 7/2019, ACCC đã công bố bản báo cáo dài hơn 600 trang, trong đó đề cập đến sự phát triển của các nền tảng số tác động đến việc chiếm lĩnh thị trường quảng cáo và ảnh hưởng tới các cơ quan báo chí nước này cũng như việc sử dụng thông tin của người dùng… Điều dễ thấy nhất, đó là việc Goolge và Facebook đã sử dụng tin tức của các cơ quan báo chí trên nền tảng của mình mà không trả tiền.  

Xuất phát từ thực tế này, chính phủ Australia đã nỗ lực đàm phán với Goolge và Facebook về việc chi trả cho các cơ quan báo chí. Cuộc đàm phán thất bại trước khi thời hạn đàm phán kết thúc buộc chính phủ nước này phải yêu cầu ACCC soạn thảo Bộ quy tắc Đàm phán nội dung tin tức để đưa quy định về việc Google và Facebook phải trả tiền cho các cơ quan báo chí thành luật, nhằm buộc các ông lớn này phải thực hiện nghĩa vụ mà không thể trốn tránh. Nếu không tự tìm kiếm thỏa thuận với các cơ quan báo chí Australia, các công ty công nghệ sẽ bị chỉ định đàm phán và khi đó sẽ phải chịu sự điều chỉnh của Bộ quy tắc này mà không thể trốn tránh.

 

File

Bộ trưởng Ngân khố Australia Josh Fryndenberg cho biết, mục tiêu của Bộ quy tắc này là tạo ra vị trí bình đẳng cho các cơ quan báo chí trong quá trình đàm phán với Google và Facebook. Đồng thời cũng sẽ mở đường cho các cam kết thương mại giữa các “big tech” với các cơ quan báo chí Australia, thể hiện thiện chí của các nền tảng số trong việc hỗ trợ báo chí vì lợi ích cộng đồng.  

 

File

Trước Australia, chưa có quốc gia nào thành công trong nỗ lực đưa quy định yêu cầu Google và Facebook phải trả tiền cho các cơ quan báo chí thành luật. Vì vậy, điều tất yếu là các ông lớn phản ứng rất mạnh trước ý định của Australia.  

Cả Google và Facebook đều cho rằng, những quy định mà chính phủ Australia nêu ra trong Bộ quy tắc là thiên vị đối với các cơ quan báo chí và không thể thực hiện được. Goolge và Facebook đe dọa sẽ đáp trả mạnh mẽ nếu chính phủ Australia kiên trì theo đuổi kế hoạch này. Trong đó, Google từng đe dọa sẽ ngừng dịch vụ tìm kiếm và dịch vụ tin tức tại Australia. Tuy nhiên, sau khi chính phủ Australia đưa ra một số thỏa hiệp và Microsoft cho biết có thể thế chân Goolge tại thị trường Australia thì Google đã thay đổi thái độ và bắt đầu đàm phán với các cơ quan báo chí Australia. Cho đến lúc này, Google đã đạt được thỏa thuận với một loạt các cơ quan báo chí lớn của Australia như: Nine Entertainment, Seven West Media, News Corp và một số cơ quan báo chí nhỏ.  

Ngược lại, Facebook đã bất ngờ chặn hiển thị các tin tức của Australia từ sáng sớm ngày 18/2 và chỉ nối lại việc này vào ngày 26/2, sau khi Quốc hội Australia thông qua Bộ quy tắc Đàm phán nội dung tin tức. Không chỉ vậy, sau khi Bộ quy tắc trở thành luật, cuộc đàm phán giữa Facebook với các cơ quan báo chí Australia tuy có diễn ra nhưng lại chậm chạp. Ba tuần sau khi Bộ quy tắc được thông qua, Facebook mới ký thỏa thuận với News Corp, Nine Entertainment, Sky News và trước đó là Seven West Media cùng 3 báo nhỏ khác là Shwartz Media, Solstice Media và Private Media.  

Cùng chịu sự điều chỉnh của Bộ quy tắc Đàm phán nội dung tin tức, song Goolge và Facebook có hai cách ứng xử khác nhau. Điều này có thể được lý giải là do hai “big tech” này có cách khai thác thị trường khác nhau. Trong khi Google chủ động sử dụng tin tức trên các công cụ của mình thì các tin tức xuất hiện trên Facebook là do người sử dụng và các cơ quan báo chí chia sẻ. Thêm vào đó, hiện nay Facebook đang chiếm ưu thế tại Australia với khoảng 17 triệu người sử dụng và dường như không đối thủ nào có thể cạnh tranh được. Trong khi đó, Goolge dù chiếm tới 94% thị phần quảng cáo tại Australia (theo số liệu của ACCC) thì nền tảng này cũng đang phải chịu sự cạnh tranh mạnh mẽ hơn so với Facebook. Vì thế, việc Google xuống thang nhanh hơn trong khi Facebook hành xử cứng rắn hơn là xuất phát từ tình hình thực tế của mỗi công ty.

 

File

Cả Australia và Goolge lẫn Facebook đều rút ra được nhiều bài học trong vụ việc này, song điều có thể thấy rõ ràng đó là chiến thắng của chính phủ Australia trước các “big tech” (điều mà chưa chính phủ nào làm được). Chiến thắng này được tạo dựng dựa trên việc nắm chắc những số liệu và thông tin có được từ cuộc điều tra kéo dài 18 tháng của ACCC. Bên cạnh đó, sự đoàn kết nội bộ, sự ủng hộ của các đảng phái chính trị trong Quốc hội Australia đã tạo nên sức mạnh cho chính phủ và khiến cho dự thảo Bộ quy tắc được thông qua nhanh chóng mà không gặp nhiều trở ngại.  

Tuy vậy, vì phải nhượng bộ với các “big tech”, đặc biệt là lần nhượng bộ cuối cùng, Australia cũng đã phải thỏa hiệp 4 vấn đề, trong đó có 2 vấn đề quan trọng. Thứ nhất là cho phép các công ty công nghệ lựa chọn cơ quan báo chí để đàm phán nên các công ty công nghệ sẽ đàm phán riêng với từng cơ quan nhằm giảm được sức ép tập thể và tiếng nói thống nhất trên bàn đàm phán. Thứ hai là việc khẳng định, trọng tài là cơ chế giải quyết tranh chấp cuối cùng sau khi các bên đàm phán 3 tháng và hòa giải 2 tháng mà không tìm được tiếng nói chung. Sự thay đổi này cho phép các nền tảng số có thêm thời gian và khoảng thời gian này được xác định rõ ràng trước khi các bên bước vào một cơ chế có tính ràng buộc.

 

File

Việc chính phủ Australia đưa Bộ quy tắc Đàm phán nội dung tin tức thành luật mới chỉ là thành công bước đầu của Australia trong nỗ lực từng bước kiểm soát và đưa các hoạt động của Goolge và Facebook vào khuôn khổ.  

Cuộc điều tra mà ACCC tiến hành từ cuối năm 2017 đến giữa năm 2019 mới chỉ tìm hiểu về tác động của các công cụ tìm kiếm, của các nền tảng xã hội đối với sự cạnh tranh của các cơ quan báo chí và thị trường dịch vụ quảng cáo. Ngoài ra, còn rất nhiều vấn đề mà chính phủ Australia muốn các “big tech” phải điều chỉnh như quảng cáo kỹ thuật số, sự cạnh tranh không công bằng, việc thu thập và xử lý thông tin của người dùng hay việc xử lý các thông tin sai lệch, bạo lực, cực đoan, tội phạm...

Thực tế, trong lúc đang xử lý vụ việc đầu tiên là mối quan hệ giữa Goolge và Facebook với các cơ quan báo chí Australia, ACCC đã cùng lúc mở thêm 2 cuộc điều tra về thị trường dành cho quảng cáo kỹ thuật số, các đại lý quảng cáo kỹ thuật số và về các dịch vụ mà các nền tảng số cung cấp như công cụ tìm kiếm, các dịch vụ mạng xã hội, dịch vụ tin nhắn... Trong đó, ACCC đang công khai thu thập ý kiến của các bên liên quan về tác động của việc các nền tảng số cài đặt mặc định, cài đặt trước các dịch vụ và trình duyệt web trên các thiết bị điện tử tới sự lựa chọn của người dùng và sự cạnh tranh.  

 

File

Nếu như mối quan hệ giữa Google và Facebook với các cơ quan báo chí trên các nền tảng xã hội và tác động của nó tới thị trường quảng cáo số là khá rõ ràng, có thể nhìn thấy rõ và có thể định lượng qua các con số khiến cho hai “big tech” này khó có thể chối bỏ trách nhiệm thì nhiều vấn đề còn lại không đơn giản như vậy. ACCC cần phải hiểu được các công nghệ, thuật toán mà Goolge và Facebook sử dụng để tạo ra lợi thế trong cạnh tranh. Trong khi đây lại là những vấn đề thuộc loại tuyệt mật, ảnh hưởng tới sự sinh tồn nên các “big tech” không dễ dàng tiết lộ. Vì thế, đây sẽ là những thách thức không nhỏ mà ACCC sẽ phải vượt qua trong nỗ lực kiểm soát hoạt động của các “big tech”.  

ACCC đã thành lập một bộ phận đặc trách chuyên xử lý các vấn đề liên quan đến các nền tảng số. Bộ phận này có nhiệm vụ tiến hành các cuộc điều tra cũng như đánh giá về việc tuân thủ các quy định về cạnh tranh và người tiêu dùng Australia của các ông lớn công nghệ. Như vậy có thể thấy, Australia đã nổ phát súng đầu tiên và đang từng bước tiến vào những cuộc chiến rộng hơn và khó khăn hơn với các “big tech”.  

 

File

Bộ trưởng Ngân khố Australia Josh Frydenberg từng khẳng định rằng: “Australia đang ở trong một cuộc chiến ủy nhiệm” khi nói về nỗ lực của nước này trong việc yêu cầu Goolge và Facebook trả tiền cho các cơ quan báo chí. Tuyên bố này là hoàn toàn có cơ sở khi nỗ lực của Australia được nhiều quốc gia trên thế giới ủng hộ và noi theo.

Trong lúc Facebook phản ứng cứng rắn với Australia thì một số quốc gia đã lên tiếng ủng hộ như Mỹ, Canada, Anh và Ấn Độ. Sau khi Quốc hội Australia thông qua Bộ quy tắc Đàm phán nội dung tin tức, một số quốc gia như Canada, Liên minh châu Âu... đang lên kế hoạch cho những động thái tương tự.

 

File

Liên minh châu Âu (EU) đang đề nghị các quốc gia thành viên nhanh chóng thông qua Chỉ thị về bản quyền thị trường chung kỹ thuật số để vào tháng 6 văn bản này có hiệu lực. Trong lúc một số quan chức EU cho rằng chỉ thị này sẽ giúp củng cố quyền được đền bù của các cơ quan báo chí thì ông Fernando de Yarza, Chủ tịch Hiệp hội Báo chí tin tức châu Âu, cho biết, Hiệp hội đang kêu gọi chỉ thị này cần được mở rộng, bao gồm cả các điều luật tương tự như của Australia. Ông Jean-Pierre de Kerraoul, Chủ tịch Hiệp hội các nhà xuất bản tin tức châu Âu cũng đề xuất bộ quy tắc đàm phán của EU nên bao gồm các điều khoản trọng tài để đảm bảo các thỏa thuận được công bằng.  

Canada cho biết sẽ tiếp bước Australia đưa ra những điều luật tương tự. Trong khi đó, Anh cũng đang lên kế hoạch trình Quốc hội dự luật An ninh mạng với đề nghị phạt các công ty công nghệ tới 18 triệu bảng Anh nếu các công ty này vi phạm luật pháp Anh.

Ấn Độ vừa ban hành quy định, trong đó nêu rõ, các công ty công nghệ phải có trách nhiệm đối với thông tin được đăng tải trên nền tảng của mình và phải nỗ lực ngăn chặn việc phát tán thông tin sai sự thật, ảnh hưởng đến cá nhân, chủ quyền và an ninh quốc gia, trật tự xã hội và thuần phong mỹ tục.  

Sự ra đời của các nền tảng công nghệ đã làm thay đổi thế giới trong 15 năm qua. Bên cạnh việc mang đến khối lượng thông tin khổng lồ, sự kết nối gần như không có giới hạn và nhiều trải nghiệm thú vị, các nền tảng công nghệ, nổi bật nhất là Google và Facebook cũng tạo ra nhiều lo ngại khi kho thông tin mà họ nắm giữ đã vượt ra khỏi biên giới quốc gia và nằm ngoài tầm kiểm soát của chính phủ các nước. Kho thông tin khổng lồ cùng với ưu thế vượt trội về công nghệ cũng đã mang lại ưu thế cạnh tranh dường như không thể đánh bại của Goolge và Facebook. Chính vì vậy, không chỉ riêng Australia, mà nhiều quốc gia trên thế giới đều đang nỗ lực tìm ra cách thức để quản lý hoạt động của các “big tech”. Và cuộc chiến giữa Australia với Google và Facebook mới chỉ là sự khởi đầu cho nỗ lực này.

File

Bài: Việt Nga - từ Sydney

Đồ họa: Hà Nguyên