Ấn Độ trước “đại hồng thủy Covid-19”:  Sẵn sàng “cuộc sống mới”?
File
File

Đợt lây nhiễm thứ hai của virus SARS-CoV-2 tại Ấn Độ đã sắp qua tháng thứ hai và vẫn chưa có dấu hiệu hạ nhiệt. Các kỷ lục về số ca nhiễm mới, số người tử vong vì Covid-19 liên tục bị xô đổ trong thời gian này. Có những tuần, số ca dương tính virus SARS-CoV-2 tại Ấn Độ chiếm một nửa tổng số ca nhiễm mới của thế giới và số trường hợp tử vong chiếm tới 25% tổng số người chết trên toàn cầu vì dịch bệnh này. Một kỷ lục buồn là đất nước này đã có thêm 10 triệu ca nhiễm chỉ trong vòng hơn 4 tháng của năm 2021; trong khi phải mất tới 10 tháng trước đó để ghi nhận con số tương tự.

Áp lực cực lớn của làn sóng lây nhiễm mới trút gánh nặng lên vai hệ thống y tế Ấn Độ vốn chưa sẵn sàng cho một thảm họa quy mô như vậy. Người ta chứng kiến các bệnh viện trên khắp đất nước này rơi vào tình trạng hỗn loạn. Bệnh nhân và người nhà hoảng loạn khi bệnh viện hết giường điều trị. Họ phải vạ vật bên các hành lang, trên đường phố để chờ được thở ô-xy. Trong khi đó, các y, bác sĩ rơi vào cảnh bất lực bởi không biết phải cứu ai và bỏ mặc ai với kho dự trữ ô-xy y tế đã cạn. Hình ảnh những bệnh viện quá tải với lượng bệnh nhân Covid-19 quá lớn, những bãi hỏa táng đỏ lửa cả ngày suốt vài tuần qua tạo cảm giác ám ảnh cho thế giới về thảm họa nhân đạo tại Ấn Độ.

 

File

Tới bây giờ, chính Chính phủ và người dân Ấn Độ vẫn chưa hết bàng hoàng và bị động bởi đợt bùng nổ dịch bệnh hiện tại. Biến cố xảy ra khi đất nước gần 1,4 tỷ dân này đang chuẩn bị cho kế hoạch mở cửa hoàn toàn sau 1 năm phong tỏa đầu tiên vì Covid-19. Hôm 7/3, Bộ trưởng Y tế Ấn Độ Harsh Vardhan tự tin tuyên bố rằng Ấn Độ đã bước vào “trận chiến cuối cùng” [Endgame] trước đại dịch Covid-19. “Chúng ta, đất nước Ấn Độ, đã nổi lên như là hiệu thuốc của thế giới và chúng ta đã cung cấp hơn 55 triệu liều vaccine Covid-19 cho 62 quốc gia trên thế giới”, ông Harsh Vardhan tuyên bố.  

Thế nhưng khi đưa ra tuyên bố này, người đứng đầu ngành y tế Ấn Độ đã không thể tin được rằng virus SARS-CoV-2 với đầy đủ các loại biến thể nguy hiểm nhất đã âm thầm lan truyền trong cộng đồng và chỉ chờ điều kiện thuận lợi để bùng phát thành đại dịch khắp đất nước.  

 

File

Tuyên bố đầy tính tích cực của Bộ trưởng Y tế Ấn Độ không phải là không có cơ sở bởi vào thời điểm cuối tháng 2/2021, Ấn Độ chứng kiến số ca Covid-19 trong ngày xuống mức thấp nhất từ đầu dịch, với dưới 10.000 ca so với đỉnh điểm đợt dịch đầu tiên là 97.000 trường hợp dương tính. Các xu hướng dịch tễ vẫn đang có lợi cho việc dập dịch và người ta đã tính tới kịch bản nền kinh tế lấy lại đà tăng trưởng sau 1 năm vật lộn với phong tỏa và bệnh tật.  

 

File

Vậy nhưng mọi việc đã đảo chiều chỉ trong vài tuần. Số ca dương tính vọt tăng từ giữa tháng 4 và thảm họa đã xảy ra.  

Kịch bản nguy hiểm này có lẽ cũng chưa từng được nghĩ tới ngay cả với những quan điểm bi quan nhất. Vậy tại sao Ấn Độ lại trượt dài trong chuỗi ngày bão tố này? Đất nước này đã quá chủ quan trước thảm họa được dự báo trước?

Vũ khí quan trọng nhất để Ấn Độ, và cả thế giới chuẩn bị các sự kiện cộng đồng quy mô như thế này có lẽ chỉ là các dự báo. Thế nhưng tới thời điểm này, các bản dự báo như vậy gần như đã thất bại. Không kịch bản nào cho thấy tất cả các loại biến thể của virus SARS-CoV-2 lại xuất hiện cùng lúc ở một quốc gia và cùng phát tác vào một thời điểm. Các loại biến thể của virus SARS-CoV-2: như biến thể từ Anh (B.1.1.7), biến thể từ Nam Phi (B.1.351), biến thể từ Brazil (P.1), đặc biệt là loại biến thể mang đột biến kép bắt nguồn từ Ấn Độ (B.1.167) có khả năng lây lan mạnh hơn gấp nhiều lần, tấn công cả đối tượng thanh thiếu niên trẻ. Nhiều người từng bị nhiễm Covid-19, người đã tiêm đủ 2 liều vaccine trước đó đều nhiễm bệnh.

 

 

File

Ấn Độ vào thời điểm đó dường như vẫn đang đi đúng hướng với niềm tin rằng “tự cường” về vaccine Covid-19 sẽ giúp đẩy lùi bệnh tật trong ít tháng tới. Chính phủ của Thủ tướng Narendra Modi vẫn tiếp tục thúc đẩy chương trình tiêm chủng vaccine cùng với chính sách “Ngoại giao vaccine” thông qua viện trợ, bán và cả cung cấp cho cơ chế Covax.  

Ấn Độ cũng đang muốn sớm hồi phục lại cỗ máy kinh tế đã suy sụp sau quãng thời gian ưu tiên đối phó dịch bệnh. Các hoạt động tôn giáo, tín ngưỡng văn hóa và đặc biệt là các cuộc bầu cử hội đồng lập pháp bang đang chờ được khởi động nhằm đưa cuộc sống trở lại trạng thái “bình thường mới”.

 

File

Nhưng trạng thái “bình thường mới” đó vẫn chưa tới, thay vào đó là tình trạng hỗn loạn do “cơn sóng thần Covid-19” ập tới.  

Nhiều người đã chỉ trích Chính phủ Ấn Độ thiếu quyết đoán và chủ quan trước diễn biến dịch bệnh mà không cảnh báo người dân kịp thời. Tuy nhiên, bài học từ làn sóng đầu tiên vẫn còn đó. Các lệnh phong tỏa áp đặt đột ngột khiến hàng triệu người lao động nhập cư mất đường sống và bị đẩy ra đường chỉ trong vài giờ. Họ phải rời bỏ các đô thị để trở về quê hương trong tình trạng khổ sở và tương lai bất định. Kịch bản đó chắc chắn không ai muốn lặp lại. Với thảm họa chỉ xảy ra duy nhất trong cả thế kỷ như thế này, phản ứng của chính quyền dường như phải cân nhắc cả tới yếu tố kinh tế. Nếu quá chú trọng tới các lợi ích kinh tế mà bỏ qua vấn đề sức khỏe, tính mạng của cộng đồng; đó thực sự là thảm họa về mặt đạo đức. Còn nếu đặt các ưu tiên phòng dịch lên hàng đầu và không tính toán tới các thiệt hại về sinh kế, nỗi đau cũng sẽ lớn không kém. Trong trường hợp này, có thể, Chính phủ Ấn Độ vẫn đang dùng dằng giữa hai phương án.

 

File

Chính vào lúc đó, vaccine - niềm hy vọng duy nhất cho cuộc chiến này lại cho thấy những vấn đề. Tốc độ sản xuất và phân phối không như kỳ vọng do phụ thuộc vào nguyên liệu thô từ Mỹ khiến Ấn Độ không thể gia tăng sản lượng như kỳ vọng. Tranh cãi giữa Chính phủ Ấn Độ và chính quyền các bang về việc đặt mua, tài trợ và áp đặt giá với vaccine khiến chương trình tiêm chủng không thể triển khai suôn sẻ theo kế hoạch. Nhiều bang đã phải đóng cửa các cơ sở tiêm chủng vì hết vaccine. Và ngay cả trong hơn 180 triệu người Ấn Độ đã được tiêm vaccine, nhiều người trong số họ vẫn mắc bệnh. Các biến chủng mới của virus SARS-CoV-2 hiện rất phức tạp khiến người được tiêm vẫn phải đối mặt với nguy cơ lây nhiễm.  

 

File
File

Chính hệ thống tổ chức và phân quyền chính trị ở Ấn Độ cũng góp phần khiến việc phản ứng trước thảm họa gặp trục trặc. Trong lần bùng phát đầu tiên năm 2020, Chính phủ liên bang bị chỉ trích vì vội vã áp đặt lệnh phong tỏa toàn quốc mà lấn át quyền hạn của các bang. Nhiều địa phương vẫn ấm ức về chuyện phải chịu thiệt hại vì lệnh đóng cửa nền kinh tế từ New Delhi. Nhưng đến năm nay, mọi việc lại đảo chiều khi Ấn Độ đối mặt với thảm họa “trăm năm có một”. Chính quyền các địa phương giờ quay sang chỉ trích chính phủ trung ương không phân bổ kịp thời nguồn ô-xy y tế cũng như hạn ngạch vaccine, khiến tình hình vốn đã khẩn cấp càng thêm rối rắm. Bối cảnh như vậy đòi hỏi vai trò điều phối ở tầm quốc gia cho dù y tế nằm trong quyền hạn của các bang. Nhưng lần này, người ta vẫn chưa thấy được điều đó.

Và cũng bởi các khác biệt giữa đảng cầm quyền ở trung ương với các chính đảng chiếm đa số tại địa phương, các chiến lược đối phó khủng hoảng bị chệch hướng hoặc không tập trung đủ nguồn lực.  

Cuộc chiến với Covid-19 của Ấn Độ giờ đang ở giai đoạn căng thẳng nhất, và thậm chí chưa biết đâu là điểm dừng. Chính vào thời điểm đất nước này đặt hy vọng nhiều nhất, họ lại nhận ra rằng còn quá sớm để có thể yên tâm trước mối đe dọa y tế lớn nhất trong hàng thập kỷ qua. Mọi sự chuẩn bị chưa bao giờ là đủ và cần nhiều nỗ lực hơn nữa. Đó cũng là một lời cảnh tỉnh cho thế giới về “bóng ma” Covid-19 vẫn đang ẩn hiện ngoài kia.

File

Bài:  Phan Tùng - từ New Delhi

Đồ họa: Hà Nguyên