100 ngày tại vị đầu tiên của Tổng thống Joe Biden
File

Trong 100 ngày đầu tiên tại Nhà Trắng, ông Biden đã hành động hoàn toàn khác so với những người tiền nhiệm của mình. Trong chiến dịch tranh cử, thông điệp của ông ấy gửi đến cử tri là hình ảnh một ứng cử viên ôn hòa, đối nghịch với phe cánh tả của Đảng Dân chủ. Ông ấy tranh cử với lời hứa sẽ là một tổng thống “chuyển tiếp”, có nghĩa là ông ấy sẽ là người giữ chỗ cho thế hệ lãnh đạo trẻ của đảng.

Nhưng thực tế thì ông Biden đã đi một con đường khác những gì ông tuyên bố. Không giống như những gì nhiều người đã nghĩ trước đó, thay vì kế tục nhiệm kỳ của ông Barack Obama với 8 năm kinh nghiệm làm phó tổng thống, kế hoạch của ông Biden là vượt lên trên những gì ông Obama đã làm được. Ngày 2/3, ông ấy đã triệu tập một cuộc họp riêng với các nhà sử học nổi tiếng của Mỹ để tư vấn cho ông trở thành một tổng thống “chuyển đổi” theo khuôn mẫu của Tổng thống Franklin Roosevelt và Lyndon Johnson, có lẽ ông còn có tham vọng vượt trên cả các bậc tiền bối.

Ngày 25/3, ông Biden tuyên bố rằng ông có ý định tranh cử nhiệm kỳ tổng thống thứ hai, chỉ sau 3 tháng của nhiệm kỳ đầu tiên, và sau lời cam kết trong chiến dịch tranh cử rằng ông sẽ là “Tổng thống một nhiệm kỳ của nước Mỹ”.

 

File

Ông Biden đang hành động rất vội vã. Thông thường, thời gian đầu là lúc các tổng thống hành động khá thận trọng. Cựu Tống thống Donald Trump chỉ ban hành duy nhất một lệnh hành pháp trong hai ngày đầu tiên của nhiệm kỳ. Cựu Tổng thống Obama ban hành hai mệnh lệnh. Cũng trong hai ngày đầu, tân Tổng thống Biden ban hành 17 lệnh hành pháp. Lệnh hành pháp là con đường đi tắt để một tổng thống ban chính sách mà không cần đến sự phê chuẩn của Quốc hội.

Hầu hết các tổng thống hiểu rằng họ cần dồn mọi tâm ý vào một vài chính sách nổi bật để tạo dấu ấn thành công. Ông Biden đang đi ngược lại: Cho đến nay, ông ấy đã ban hành hàng trăm chính sách lớn theo đúng nghĩa đen - rất nhiều trong số đó là những chính sách mà cả Quốc hội và chính phủ đều không thể theo kịp.

 

File

Ông Biden đã nhồi nhét hàng chục vấn đề không liên quan đến nhau vào các dự luật ngốn những khoản ngân sách khổng lồ đến mức kỷ lục. Riêng Dự luật Cứu trợ Covid và Kế hoạch Giải cứu nước Mỹ sắp được thông qua đã lên đến 6.000 tỷ đô la, chưa kể đến một gói cứu trợ khác nữa trị giá nhiều triệu đô la chuẩn bị được tung ra. Các dự luật của chính quyền mới đã vượt xa cả nguồn chi tiêu kỷ lục của nước Mỹ vào Thế chiến thứ Hai.

Vấn đề ở chỗ, cả hai dự luật nêu trên đều không liên quan nhiều đến Covid hoặc cơ sở hạ tầng. Chỉ 10% trong số tiền đó được dành cho cứu trợ Covid hoặc xây dựng lại đường sá, cầu cảng, sân bay. Thay vào đó, các gói cứu trợ này được dành để tài trợ cho chương trình chuyển đổi của ông Biden. Dự luật cơ sở hạ tầng dành 400 tỷ đô la cho dịch vụ chăm sóc y tế tại nhà cho người cao tuổi, phép thai sản được trả lương, các khoản tín dụng thuế cho các gia đình có con nhỏ. Đến lúc này ông Biden tuyên bố thay đổi khẩu hiệu chương trình là: Chương trình việc làm Mỹ. Hàng nghìn trang tài liệu dự luật đang chứa trong đó rất nhiều chính sách trá hình của ông Biden.

Về phần mình, Quốc hội đang áp dụng một quy trình lập pháp rất hiếm khi được áp dụng có tên gọi “quy trình hoà giải” - cho phép các dự luật được thông qua mà không cần một cuộc biểu quyết nào của Đảng Cộng hòa tại Hạ viện hoặc Thượng viện.

 

File

Có vẻ như ông Biden đã thực hiện gần xong chương trình nghị sự 4 năm của mình chỉ trong vỏn vẹn 3 tháng. Tại sao phải vội vàng như vậy? Các chuyên gia cho rằng, ông Biden muốn áp đảo khiến phe Cộng hòa, còn chưa hoàn hồn sau thất bại để mất Thượng viện vào tay phe Dân chủ trước đó chỉ mấy tuần, trở tay không kịp. Ông ấy đang lợi dụng sự rối loạn của phe đối phương.

Nếu so sánh với chương trình nghị sự chính sách của người tiền nhiệm Obama hoặc thậm chí của các bậc tiền bối Roosevelt và Johnson, ông Biden đang đi theo một chương trình chính sách cực đoan. Đó là lý do ông ấy cần nhanh chóng chốt lại chương trình của mình để không ai có thể đảo ngược.

 

File

Ông Biden đang lo lắng về cuộc bầu cử giữa kỳ năm 2022. Đảng Cộng hòa đã mất Hạ viện vào tay đảng Dân chủ với khoảng cách chỉ 10 ghế, và hai đảng đang ở thế cân bằng 50 - 50 tại Thượng viện vào năm 2020. Các tổng thống Bill Clinton, Obama và Trump đều mất quyền kiểm soát Quốc hội ở nửa đầu nhiệm kỳ. Ông Biden không muốn lịch sử bất hạnh đó lặp lại với mình.

Đảng Dân chủ cũng đang cố gắng củng cố quyền lực của mình. Họ đưa ra đề xuất Luật Bầu cử trao quyền kiểm soát các cuộc bầu cử tiểu bang cho chính quyền liên bang, đồng thời ấn định các quy định có lợi cho Đảng Dân chủ: chẳng hạn như không yêu cầu cử tri xuất trình giấy tờ tùy thân có dán ảnh khi bỏ phiếu.

 

File

Chương trình nghị sự của ông Biden tập trung nhiều vào chính sách đối nội. Chính sách đối ngoại, quốc phòng và an ninh không phải là ưu tiên. Trong thực tế đời sống chính trị Mỹ, thông thường, các tổng thống luôn tập trung vào chính sách đối nội để thắng cử. Và không lâu sau đó, họ sẽ nhận ra rằng chính sách đối ngoại mới là điều chiếm phần lớn tâm sức của họ.

Ông Biden đã áp dụng chiến lược tương tự như cách ông Trump đã hành động khi thay thế ông Obama. Ông ấy đã hủy bỏ gần như tất cả lệnh hành pháp của ông Trump. Trong những ngày đầu, ông Biden đã đưa nước Mỹ tái gia nhập Thỏa thuận Khí hậu Paris, Thỏa thuận Vũ khí Hạt nhân Iran, Ủy ban Nhân quyền Liên hợp quốc và Tổ chức Y tế Thế giới.

Bất chấp việc trước đó trong chiến dịch tranh cử, ông Biden đã lên án Chương trình nghị sự xã hội chủ nghĩa của phe cánh tả trong Đảng Dân chủ, mà đứng sau đó chính là Thượng nghị sĩ Bernie Sanders, đối thủ của ông trong cuộc đua vào Nhà Trắng năm 2020, thực tế lúc này ông ấy đang theo đuổi chính những chính sách đó, thậm chí hướng đi của ông còn cực tả hơn nhiều.

Ông Biden đang thúc đẩy công bằng xã hội, đa dạng và bình đẳng, chủ yếu tập trung vào các nhóm: Người da đen, phụ nữ, liên đoàn lao động, di dân không giấy tờ và cộng đồng LGBTQ. Chẳng hạn như Bộ Quốc phòng đã ra lệnh cho quân đội thay vì việc tập trung vào hoạt động chính thì dành sự chú ý vào việc cân nhắc lại vấn đề bất công và cực đoan có thể xảy ra trong hàng ngũ.

Ông ấy đã áp dụng phần lớn các chính sách trong “Thỏa thuận mới xanh” của phía phe cánh tả, lấy biến đổi khí hậu là trọng tâm, kết hợp những chính sách này với công bằng xã hội.

 

File

Các thành tựu chính sách nổi bật của ông Biden đã được thực hiện hoặc đang chờ thông qua bao gồm: Mở rộng phạm vi tiêm chủng Covid-19 trong các nhóm dân số; áp đặt các quy định kiểm soát súng chặt chẽ hơn; tái lập các quy định kinh doanh và môi trường; cho phép nam giới chuyển giới tham gia các môn thể thao của phụ nữ; thúc đẩy công bằng xã hội trong doanh nghiệp và chính phủ; tạo điều kiện cho các nỗ lực của công đoàn; thúc đẩy triển khai xe điện; trợ cấp đổi mới sáng tạo trong năng lượng tái tạo; thực hiện quyền kiểm soát liên bang đối với các cuộc bầu cử tiểu bang; cứu trợ các chính quyền tiểu bang đang chìm trong nợ nần do quản lý yếu kém; cắt bỏ ngân sách của cơ quan tuần tra biên phòng và thực thi di trú; nghỉ thai sản được trả lương; hạn chế nhiên liệu hóa thạch… Danh sách này đang tăng chóng mặt.

Cho đến nay, ông Biden chưa có động thái nào để chuyển đổi hệ thống chăm sóc y tế của Mỹ thành dịch vụ y tế toàn quốc. Thay vào đó, ông ấy nỗ lực cứu vãn Đạo luật y tế Obamacare đang trên bờ vực sụp đổ. Cả ông Obama và ông Trump đều đã không thành công trong lĩnh vực y tế.

 

File

Ông Biden đã rút lại các chính sách làm giảm đáng kể tình trạng nhập cư bất hợp pháp của ông Trump để mở cửa lại biên giới. Ông ấy tin rằng di dân không giấy tờ sẽ không xâm phạm biên giới phía Nam của nước Mỹ. Ông ấy đã sai. Trong tháng Ba, 19.000 trẻ em đã bị giam giữ trong điều kiện vô cùng tồi tệ, 170.000 người đã bị bắt và trả về nước; 140.000 người trốn thoát bị bắt; và một số ít bị trục xuất. Đây là cuộc khủng hoảng nhập cư tồi tệ nhất của nước Mỹ.

Ông Biden đã hủy bỏ tuyến đường ống dẫn dầu Keystone XL chạy từ Canada đến Texas, và chấm dứt việc khai thác dầu khí đá phiến (fracking) trên các vùng đất liên bang trong nỗ lực hạn chế sử dụng nhiên liệu hóa thạch. Kết quả là 10.000 việc làm có thu nhập cao đã bị mất, giá khí đốt đang tăng và dầu từ tuyến đường ống Keystone XL hiện đang được vận chuyển bằng xe tải. Mỹ từng là nước xuất khẩu dầu khí, nhưng hiện đang có nguy cơ tái phụ thuộc vào Trung Đông.

 

File

Nam Mỹ và châu Phi nằm khá sâu trong danh sách ưu tiên của chính quyền Tổng thống Biden.

Có vẻ như ông Biden đang đảo ngược các chính sách Trung Đông của ông Trump và quay trở lại với cách tiếp cận của ông Obama. Ông ấy không tiếp tục các sáng kiến ​​hòa bình của ông Trump.

Ông Biden đang phối hợp với EU, Nga và Trung Quốc để Mỹ tái tham gia thỏa thuận hạt nhân Iran, bao gồm cả việc dỡ bỏ các lệnh trừng phạt kinh tế làm nước này tê liệt. Ông ấy đã ngừng các chuyến hàng chở vũ khí bán cho Arab Saudi (350 tỷ USD trong 10 năm) và Các Tiểu vương quốc Ả Rập thống nhất (23 tỷ USD), đồng thời đưa Yemen - một nước phụ thuộc của Iran - ra khỏi danh sách khủng bố. Ông Biden cũng quyết định nối lại viện trợ cho Palestine với số tiền là 235 triệu đô la và cho phép mở lại văn phòng của Tổ chức Giải phóng Palestine ở Washington. Ông ấy đang kéo nước Mỹ ra xa đồng minh thân cận của mình là Israel. Những động thái này của chính quyền Mỹ chính là sự tái trao quyền cho Iran trong khu vực, chống lại các quốc gia liên minh do Arab Saudi đứng đầu.

Các nhà phê bình cho rằng Mỹ có nguy cơ bị lôi trở lại “các cuộc chiến tranh vĩnh viễn” và sự bất ổn ở Trung Đông. Điều này sẽ khiến Mỹ khó khăn trong việc xoay trục sang khu vực châu Á  - Thái Bình Dương.

 

File

Một số quốc gia đang thực hiện phép thử đối với các giải pháp chính sách của ông Biden. Trung Quốc tăng cường hoạt động khiêu khích ở Biển Đông; tại vùng biển của Philippines bị chiếm đóng gần rạn Đá Ba Đầu; thực hiện các xuất kích trên quần đảo Senkaku của Nhật Bản và qua eo biển Đài Loan; cung cấp cho Iran 400 tỷ USD vốn vay và viện trợ không hoàn lại; và xây dựng các ngôi làng tại các khu vực tranh chấp trên dãy Himalaya, giáp biên với Ấn Độ.

Nga đang tổ chức các cuộc tập trận dọc biên giới với Ukraine; cho máy bay quân sự bay qua Bắc Đại Tây Dương; cung cấp khí đốt cho Đức qua tuyến đường ống Dòng chảy Phương Bắc khiến các vấn đề Đông Âu càng trở nên phức tạp. Triều Tiên đã nối lại thử nghiệm tên lửa theo chương trình vũ khí hạt nhân của nước này.

 

File

Ông Biden đang sử dụng một cách tiếp cận mới chưa được thử nghiệm để tài trợ cho chương trình nghị sự của mình: Thuyết tiền tệ hiện đại (MMT). Mỹ hiện đang nợ khoảng 30 nghìn tỷ USD, bằng đúng GDP của nước này. Với chương trình nghị sự chính sách của mình, ông Biden sẽ khiến khoản nợ đó tăng thêm hàng nghìn tỷ nữa.

Kế hoạch của ông ấy là in thêm tiền, đánh thuế cao các cá nhân và tập đoàn giàu có, và đi vay - với quan điểm nợ là thứ có thể quản lý được.

Ông Biden tin rằng ông ấy có các công cụ tài chính để kiểm soát lạm phát, bảo vệ tiền tệ và ổn định nền kinh tế, đồng thời tạo ra việc làm và thúc đẩy đầu tư.

 

File

Mọi cuộc bầu cử đều để lại hậu quả. Ông Obama đã đảo ngược các chính sách của người tiền nhiệm George W. Bush; sau đó, ông Trump đảo ngược các chính sách của ông Obama; tiếp theo ông Biden đảo ngược các chính sách của ông Trump, vượt xa cường độ của ông Obama. Bởi vậy, nền dân chủ của Mỹ chưa bao giờ ổn định.

Hiện tại, ông Biden đang tận hưởng quyền kiểm soát cả chính phủ, quốc hội và tòa án.

Chỉ trong một thời gian ngắn ngủi đầu nhiệm kỳ, ông Biden đã đưa ra một tiến trình hoạch định chính sách công chưa từng được thực hiện trước đó bao giờ: Khởi động một sự chuyển đổi lớn cho nền kinh tế, quản trị và xã hội theo cách tiếp cận của Thuyết tiền tệ mới với mức thuế và nợ công cao vào đúng thời điểm nước Mỹ đang tê liệt vì Covid và cố gắng thoát khỏi đại dịch, thế giới đang phải đối mặt với hậu quả của bất ổn xã hội, di cư hàng loạt và cạnh tranh quyền lực toàn cầu.

Không rõ liệu Đảng Cộng hòa và một số đảng viên Dân chủ ôn hòa có thể ngăn chặn, thay đổi hoặc đảo ngược tiến trình của ông Biden hay không. Luật “Kế hoạch Giải cứu nước Mỹ” sắp tới sẽ là một thử nghiệm lớn.

Quan điểm của ông Biden đưa ra là “rủi ro lớn thì lợi ích cao”.  Nếu ông Biden thành công, nước Mỹ sẽ là một nước Mỹ rất khác bây giờ. Nếu không… chúng ta lại chờ điều bất ngờ tiếp theo.

File

Bài: Tiến sĩ Terry F. Buss

Chuyển ngữ: Đào Thúy

Đồ họa: Hà Nguyên